ناسازگاری تغییرناپذیری و ارادة الهی: نقد استدلال تئودور درینج بر پایة کلام و فلسفة اسلامی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

جابر اسفندیارپور ¹

حسن یوسفیان ²

¹ فلسفه دین، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران

² کلام و فلسفه دین، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران

10.22067/epk.2025.91655.1405

چکیده

خداناباوران امروزه می‌کوشند تا با نشان دادن ناسازگاری در صفات خدا، راهی برای اثبات ادعای خود، یعنی انکار وجود خدا، بیابند. آنان گاهی این ناسازگاری را در تک‌صفاتی مانند علم مطلق و قدرت مطلق جستجو می‌کنند و آن‌ها را صفاتی خودمتناقض نشان می‌دهند؛ و گاهی نیز بین دو یا چند صفت، ادعای ناسازگاری می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که جمع این صفات را در یک موجود ناممکن می‌دانند. از این رو، مدعی می‌شوند خدایی با چنین صفاتی نمی‌تواند وجود داشته باشد. از جمله صفاتی که می‌کوشند ناسازگاری آن‌ها را با یکدیگر نشان دهند، صفات «تغییرناپذیری» و «مُریدبودنِ» خداوند است. در این مقاله، این دو صفت را تحلیل کرده و استدلال‌های دالّ بر اتصاف خداوند به آن‌ها را بیان می‌کنیم و می‌کوشیم تا در حد توان، سازگاری این دو صفت با یکدیگر را نشان دهیم. در پایان نتیجه گرفته می‌شود که «استدلال مبتنی بر ناسازگاری تغییرناپذیری و ارادة الهی» توان اثبات ادعای خداناباوران را ندارد.

کلیدواژه‌ها

خداناباوری

تغییرناپذیری خدا

اراده الهی

ناسازگاری صفات

فلسفه دین

موضوعات

• فلسفه و کلام اسلامی

---