جستارهایی در فلسفه و کلام

جستارهایی در فلسفه و کلام

ناسازگاری تغییرناپذیری و ارادۀ الهی: نقد استدلال تئودور درینج بر پایۀ کلام و فلسفۀ اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 فلسفه دین، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران
2 کلام و فلسفه دین، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران
چکیده
خداناباوران امروزه می‌کوشند با نشان دادن ناسازگاری در صفات خدا، راهی برای اثبات ادعای خود، یعنی انکار وجود خدا، بیابند. آنان گاهی این ناسازگاری را در تک صفاتی مانند علم مطلق و قدرت مطلق جستجو می‌کنند و آن‌ها را صفاتی خود متناقض نشان می‌دهند؛ و گاهی نیز بین دو یا چند صفت، ادعای ناسازگاری می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که جمع این صفات را در یک موجود ناممکن می‌دانند. ازاین‌رو، مدعی می‌شوند خدایی با چنین صفاتی نمی‌تواند وجود داشته باشد. از جمله صفاتی که می‌کوشند ناسازگاری آن‌ها را با یکدیگر نشان دهند، صفات «تغییرناپذیری» و «مُریدبودنِ» خداوند است. در این مقاله، این دو صفت را تحلیل کرده و استدلال‌های دالّ بر اتصاف خداوند به آن‌ها را بیان می‌کنیم و می‌کوشیم تا در حد توان، سازگاری این دو صفت با یکدیگر را نشان دهیم. در پایان نتیجه گرفته می‌شود که «استدلال مبتنی بر ناسازگاری تغییرناپذیری و ارادۀ الهی» توانایی اثبات ادعای خداناباوران را ندارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم.
ابن سینا. المبدا و المعاد. به‌تصحیح عبدالله نورانی. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی، 1363ش.
ابن سینا. الاشارات و التنبیهات. بی‌جا: نشر البلاغه، بی‌تا.
پترسون، مایکل و دیگران. عقل و اعتقاد دینی. ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی. چاپ سوم، تهران: انتشارات طرح نو، 1393.
تفتازانی، سعدالدین. شرح المقاصد. به‌کوشش عبدالرحمن عمیره. چاپ اول، قم: الشریف الرضی، 1409ق.
حلی، حسن بن یوسف. کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. به‌تحقیق و تعلیق حسن حسن‌زاده آملی. چاپ چهاردهم، قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1433.
خمینی، روح‌الله. شرح چهل حدیث (اربعین حدیث). چاپ چهل و نهم، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1388.
شعرانی، ابوالحسن. کشف المراد شرح تجرید الاعتقاد. چاپ سیزدهم، تهران: انتشارات اسلامیه، 1390.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. با حاشیه محمدحسین طباطبایی. چاپ سوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1981م.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. المبدا و المعاد. چاپ اول، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران، 1354.
طباطبائی، محمدحسین. نهایه الحکمه. به‌تصحیح و تعلیق غلامرضا فیاضی. چاپ ششم، قم: انتشارات مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1391.
طوسی، خواجه نصیرالدین. شرح الاشارات و التنبیهات. به تحقیق حسن حسن‌زاده آملی. چاپ سوم، قم: بوستان کتاب، 1391.
عبودیت، عبدالرسول. درآمدی به نظام حکمت صدرایی. چاپ دوم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم‌انسانی (سمت)، 1387.
عبودیت، عبدالرسول و مصباح، مجتبی. خداشناسی. چاپ دهم، قم: انتشارات مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1399.
فاضل مقداد. ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین. به تحقیق سید مهدی رجائی. قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، 1405.
فلوطین. دورۀ آثار فلوطین (تاسوعات). ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: انتشارات خوارزمی، 1366.
قوام صفری، مهدی. نظریه صورت در فلسفه ارسطو. چاپ چهارم، تهران: انتشارات حکمت، 1398.
کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. تهران: انتشارات دار الکتب الاسلامیه، 1407.
کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. ترجمه و شرح سید جواد مصطفوی. تهران: انتشارات اسلامیه، 1369.
کریل، ریچارد، تغییرناپذیری و انفعال‌ناپذیری در صفات خدا.  ترجمه رضا بخشایش. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه،1387.
لاهیجی، عبدالرزاق. شوارق الالهام فی شرح تجرید الکلام. به‌تحقیق اکبر اسد علی‌زاده. چاپ دوم، قم: موسسه امام صادق علیه‌السلام، 1428.
لاهیجی، عبدالرزاق. گوهر مراد. با تصحیح و تحقیق زین العابدین قربانی لاهیجی. تهران: نشر سایه، 1383.
مصباح‌یزدی، محمدتقی. خداشناسی. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1389.
مصباح‌یزدی، محمدتقی. تعلیقه علی نهایه الحکه. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1393.
میرباقری، محمدعلی و یزدانی، عباس. «علم مطلق الهی و چالش گزاره های ایندکسیکال»، پژوهش‌های فلسفی کلامی 92، ش. 2 (تیر 1401): 52-33.
نبویان، سید مهدی. جستارهایی در فلسفه اسلامی. چاپ دوم، قم: انتشارت حکمت اسلامی، 1397.
نراقی، ملا مهدی. جامع الافکار و ناقد الانظار. تهران: انتشارات حکمت، 1423.
یوسفیان، حسن. کلام جدید. چاپ سوم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم‌انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، 1390.
یوسفیان، حسن. کلام اسلامی شرحی بر کشف المراد. قم: انتشارات حکمت اسلامی، 1394.
 Markham, Ian S. Against Atheism: why Dawkins, Hitchens, and Harris are fundamentally wrong. Oxford: Wiley-Blackwell, 2010.
Theodore M. Drange, "Incompatible-Properties Arguments," in The Impossibility of God, ed. Michael Martin and Ricki Monnier (New York: Prometheus Books, 2003), 49-60.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 58، شماره 1 - شماره پیاپی 116
بهارو تابستان1405
شهریور 1405
صفحه 59-79

  • تاریخ دریافت 25 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 05 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 10 آذر 1404