بررسی سازگاری دیدگاه ابن سینا درباب معاد با مبانی نفس شناسی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سید هادی رضائیان ¹

حامده راستایی ²

¹ عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق (ع)

² عضو هیئت علمی مؤسسه آموزش عالی آل طه

10.22067/epk.2025.92997.1432

چکیده

مسئله این تحقیق، بررسی سازگاری دیدگاه ابن‌سینا در باب معاد و بقای نفوس با مبانی نفس‌شناسی اوست. روش این مطالعه تحلیل انتقادی از مواضع ناسازگاری مبانی نفس‌شناسی سینوی با دیدگاه او در باب معاد و بقای نفوس است. ابن سینا بر تجرد نفس و عدم فساد آن، براهینی اقامه می‌کند و بقای تمام نفوس را نتیجه می‌گیرد اما این نتیجه با برخی مبانی ابن‌سینا در نفس‌شناسی، در تعارض است؛ از جمله ثبات جوهر نفس و مفارقت آن از بدن، مادی بودن خیال و بقای نفوس ناقصه، تشخص نفوس پس از مفارقت از بدن، تشخص نفوس زمان تعلق به بدن، مفارقت نفوس ناقصه و مشکل تعطیل و مشکل تناسخ. برخی از ناسازگاری‌ها مربوط به نفوس ناقصه و برخی عام است و حتی دامن نفوس کامله را می‌گیرد. دیدگاه شیخ باب اتحاد عاقل به معقول و مادی بودن قوای ادراکی به ویژه قوه‌ی خیال، عامل اصلی ناسازگاری مبانی نفس‌شناسی با دیدگاه او در باب بقای نفوس است. پذیرش تجرد قوه خیال، می‌تواند نظام نفس‌شناسی او را سامان دهد و بیانش را در مسئله بقای نفوس انسانی منسجم سازد. پژوهش حاضر با روش تحلیلی ـ انتقادی و متن‌محور سامان یافته است؛ بدین معنا که با تحلیل درونی آثار ابن‌سینا و نقد نسبت‌های مفهومی میان مبانی نفس‌شناسی و آموزه‌ی معاد، سازگاری یا ناسازگاری دیدگاه وی بررسی می‌شود.

کلیدواژه‌ها

ابن‌سینا

بقای نفس

تجرد نفس

نفوس ناقصه

نفوس کامله

موضوعات

• فلسفه و کلام اسلامی

---