جستارهایی در فلسفه و کلام

جستارهایی در فلسفه و کلام

استعاره‌های مفهومی مبتنی بر جهت دوری – نزدیکی در فلسفۀ ملاصدرا

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فلسفه و حکمت اسالمی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
بر اساس نظریۀ استعارۀ مفهومی، مفاهیم انتزاعی به‌واسطۀ مفاهیم عینی در چهارچوب استعارۀ مفهومی فهمیده می‌شوند. استعاره‌های مفهومی، هم در زبان روزمره و هم در متون علمی، یافت می‌شوند. جهت دوری – نزدیکی در معنای تحت‌اللفظی‌اش به رابطۀ میان اجسام در عالم طبیعت اشاره دارد؛ اما ملاصدرا از این جهت برای توصیف امور متافیزیکی بهره برده است. به‌کارگیری جهت دوری – نزدیکی به‌منظور تبیین مفاهیم و اصول فلسفی را می‌توان در چهارچوب نظریۀ استعارۀ مفهومی صورت‌بندی کرد. بخشی از استعاره‌های مفهومی مرتبط با دوری – نزدیکی در آثار ملاصدرا عبارت‌اند از: «امکان استعدادی به‌مثابۀ امر دارای نزدیکی و دوری نسبت به حصول»، «امکان به‌مثابۀ نزدیکی به حصول و امتناع به‌مثابۀ دوری از حصول»، «موجودات هستی به‌مثابۀ امور دارای نزدیکی و دوری نسبت به ذات باری‌تعالی»، «باری‌تعالی به‌مثابۀ نزدیک‌ترین امر به هر موجودی»، «تکامل و تعبد به‌مثابۀ تقرب به‌سوی ذات الهی»، «علت بی‌واسطه به‌مثابۀ علت قریب»، «علت تام به‌مثابۀ علت قریب و علت ناقص به‌مثابۀ علت بعید»، «عشق و محبت به‌مثابۀ نزدیکی» و «تشبه به‌مثابۀ تقرب».
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Authors retain the copyright and full publishing rights. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

ابن‌سینا، حسین بن عبداللّه، الشفاء(الطبیعیات)، تصحیح: ابراهیم بیومی مدکور، تحقیق: سعید زاید، کتابخانۀ عمومی آیت‌اللّه مرعشی نجفی، قم، 1405ق.
‏‫ابن‌سینا، حسین بن عبداللّه، النجاة، تصحیح: محمدتقی دانش‌پژوه، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، 1379.
‫پناهی، نعمت‌اللّه، «استعارۀ مفهومی؛ الگوی ادراکی تجربۀ عرفانی در «عقل سرخ سهروردی»»، کاوش‌نامۀ زبان و ادبیات فارسی، دورۀ 18، شمارۀ 35، 1396، صص9-29.
خادم‌زاده، وحید، «تحلیل استعاری وجودشناسی صدرایی: استعارۀ جهتی داخل – خارج»، حکمت معاصر، سال 10، شمارۀ 1، 1398، صص1-27.
خادم‌زاده، وحید، «تحلیل آماری از استعاره‌های مفهومی علیت در بخش الهیات کتاب الشفاء ابن‌سینا»، جستارهای زبانی، دورۀ 12، شمارۀ 1، 1400، صص365-397.
خادم‌زاده، وحید، دارابی، کوکب، «تحلیل آماری از استعاره‌های علیت در کتاب شواهد الربوبیة ملاصدرا»، پژوهش‌های فلسفی کلامی، سال 23، شمارۀ 4، 1400، صص121-142.
‏‫سهروردی، یحیی بن حبش؛ صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، حکمة الإشراق (تعلیقۀ ملا صدرا)، تصحیح: نجفقلی حبیبی، حسین ضیایی، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران، 1392.
‏‫صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، مکتبة المصطفوی، قم، 1368.
‏‫صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، المبدأ و المعاد، انجمن حکمت و فلسفۀ ایران، تهران، 1354.
‏‫صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، شرح أصول الکافی، تصحیح: محمد خواجوی، مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران، 1366.
‫صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، مفاتیح الغیب، انجمن حکمت و فلسفۀ ایران، تهران، 1363.
‏‫طباطبایی، محمدحسین، نهایة الحکمة، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی، قم، 1416ق.
‏‫فخر رازی، محمد بن عمر، المباحث المشرقیة. بیدار، قم، بی‌تا.
‏‫مؤمنی، سیدعلی، ایمان‌پور، منصور، اکبری، رضا، «استعارۀ مفهومی و مسئلۀ زیادت وجود بر ماهیت در فلسفۀ اسلامی»، حکمت سینوی، سال 24، شمارۀ 63، 1399، صص53-69.
Lakoff, George, The Contemporary Theory of Metaphor. In Metaphor and Thought, Cambridge University Press, Cambridge, 1993.
Lakoff, George; & Johnson, Mark, Metaphors We Live by, University of Chicago Press, Chicago and London, 1980.
Lakoff, George; & Johnson, Mark, Philosophy in the flesh: The embodied mind and its challenge to Western thought., Basic Books, New York 1999.
Olaf, Jäkel, Hypothesis Revisited: The Cognitive Theory of Metaphor Applied to Religious Texts. metaphorik.de, 2002.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 54، شماره 2 - شماره پیاپی 109
پاییز و زمستان1401
اسفند 1401
صفحه 31-54

  • تاریخ دریافت 24 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 29 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 16 شهریور 1401