یکی از مباحث مهم در فلسفه اخلاق، «میزان مطالبه اخلاقی» است که به تعیین حدود و سطح انتظارات اخلاقی در موقعیتهای گوناگون میپردازد. پرسش اصلی این است که میزان مطالبه اخلاقی تا چه حدی است. این پژوهش با روش تحلیلی_توصیفی به دنبال استنباط نظر شهید مطهری در این خصوص است. یافتههای پژوهش نشان میدهد اخلاق در اندیشه شهید مطهری، بر هفت مبنا استوار است، بر این اساس مسأله «میزان مطالبه اخلاقی» در منظومه فکری ایشان، دارای ساختاری نوین، سلسلهمراتبی و موقعیتمند است که از تکالیف وجوبی و حداقل عدالتمحوری آغاز گشته و به عالیترین سطوح مطالبه و انتظار از فاعل اخلاقی تعالی مییابد. در مقام تزاحم مصالح، باتکیهبر قاعده «تقدیم اهم بر مهم»، ایثار میتواند از حد یک فضیلت فراتر رفته و به تکلیفی اخلاقی و الزامی بدل شود. این دیدگاه با اتکا به نگاهی همهجانبه به انسان و عالم، اخلاق را از ورطه حداقلگرایی محض یا حداکثریگرایی انتزاعی و غیرواقعبینانه در اخلاق هنجاری و به مسیری تدریجی، تعالیبخش و عقلانی بدل میسازد که میتواند پاسخگوی پیچیدگیهای حیات اخلاقی انسان در شرایط گوناگون باشد. غایت نهایی این مسیر، قرب الهی است که انگیزه درونی و توجیه متافیزیکی لازم برای پذیرش مطالبات متعالی را فراهم ساخته و به کل نظام انسجام میبخشد.
