جستارهایی در فلسفه و کلام

جستارهایی در فلسفه و کلام

تمایز مکاتب فلسفی و کلامی با بررسی تشکیک در وجود و نحوه ضرورت توسل به وسائط در آنها

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام، دانشکده الهیات دانشگاه شیراز
2 استاد یار دانشگاه فرهنگیان- پردیس آیت الله طالقانی(ره) قم
3 استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان رضوی
چکیده
تمایز اساسی بین مکاتب فلسفی و کلامی به خاطر اختلاف در بناها و مبناهای مختلف آنها در فهم هستی است. از جمله‌ این مبانی مساله‌ تشکیک در وجود یا وحدت و کثرت در هستی و ضرورت ذاتیه توسل به وسائط در قوس نزول و صعود است. در این تحقیق برای اولین بار ابتدا تصویرهای ممکن به حصر عقلی نسبت به مساله‌ تشکیک وجود بیان می‌شود. سپس قائلان و ادله‌ آنها مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد. بر این اساس با چهار دیدگاه روبرو می‌شویم: 1- بینونت عزلی و سنخی بین موجودات نزد متکلمان و اهل حدیث 2- بینونت عزلی و اشتراک سنخی بین موجودات نزد فلسفه مشاء 3- تشکیک در متن وجود نزد حکمت متعالیه 4- تشکیک در مظاهر وجود نه متن وجود در عرفان.
سه دیدگاه اخیر قابل جمع شدن با یکدیگر هستند و از آنجایی که در آنها سخن از صدور موجودات، تنزل مراتب و ظهور مظاهر است قاعده الواحد با تعبیرهای مختلف ظهور می‌کند که لازمه آن وجود موجودات، مراتب و مظاهر به عنوان وسائط به نحو ضرورت ذاتیه است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابن­تیمیه، احمد. الواسطه بین الخالق و المخلوق. الطبعه الثالثه، الریاض: دار الفضیله، بی‌تا.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. الاشارات و التنبیهات. چاپ اول. قم: نشر البلاغة، 1375.
ابنسینا، حسین بن عبدالله. الهیات من کتاب الشفا. تصحیح و تعلیق حسن حسن زاده آملی، چاپ اول، قم: انتشارات بوستان، 1394.
ابن‌عربی. الفتوحات المکیه. بی‌جا: الهیئه المصریه العامه للکتاب. بی‌تا.
آشتیانی، سید جلال الدین. شرح مقدمه قیصری بر فصوص الحکم. تهران: انتشارات امیر کبیر، 1370.
بهمنیار بن مرزبان. التحصیل. به‌تصحیح مرتضی مطهری. تهران: دانشگاه تهران، 1375.
جوادی آملی، عبدالله. توحید در قرآن. چاپ دوم، قم: انتشارات اسراء، 1385.
جوادی آملی، عبدالله. رحیق مختوم. چاپ سوم، قم: انتشارات اسراء، 1386.
جوادی آملی، عبدالله. عین نضاخ (تحریر تمهید القواعد). چاپ دوم، بی‌جا: اسراء، 1390.
حسن زاده آملی، حسن. ممدالهمم در شرح فصوص الحکم. چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1378.
حسن زاده آملی، حسن. ‌وحدت از دیدگاه عارف و حکیم. قم: ال‍ف‌. لام‌. م‍ی‍م‌، 1383.
حلی، حسن بن یوسف. کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. تحقیق حسن زاده آملی. قم: موسسه النشر التابعه لجماعه المدرسین بقم، 1433.
حلی، حسن بن یوسف. نهایة المرام فی علم الکلام. چاپ اول، قم: موسسه الامام الصادق علیه السلام، 1419.
حلی، حسن بن یوسف. نهج الحق و کشف الصدق. چاپ اول، قم:  دار الهجره، 1407.
سبزواری، ملاهادی بن مهدی. شرح منظومه. تعلیقات حسن زاده آملی، تهران: نشر ناب، 1369.
سهروردی. مجموعه مصنفات. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1372.
سهروردی. حکمه الاشراق. چاپ اول، تهران: دانشگاه تهران، 1383.
 
صدر المتالهین. المبدا و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران، 1354.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. بی‌جا: المکتبه المصطفوی، 1368.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1360.
طباطبایی، محمدحسین. بدایه الحکمه. چاپ چهارم، قم: انتشارات دارالفکر، 1382.
طباطبایی، محمدحسین. نهایه الحکمه. الطبعه الثالثه، قم: موسسه الامام الخمینی للتعلیم و البحث، 1388.
طوسی، نصیر الدین. شرح الاشارات و التنبیهات. چاپ اول، قم: بوستان کتاب، 1391.
عبودیت، عبدالرسول. خداشناسی فلسفی. چاپ اول، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1389.
عبودیت، عبدالرسول. درآمدی به نظام حکمت صدرائی. تهران: سمت، 1394.
غزالی، محمد. تهافت الفلاسفه. ترجمه حسن فتحی، تهران: انتشارات حکمت. 1374.
غزالی، محمد. تهافت الفلاسفه. تهران: انتشارات شمس تبریزی، 1382.
الفناری، محمد بن حمزه بن الفناری. مصباح الانس بین المعقول و المشهود. به‌تصحیح محمد خواجوی، تهران: انتشارات مولی، بی‌تا.
فیاضی، غلامرضا. شرح نهایه الحکمه. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1394.
القیصری، داود. شرح فصوص الحکم. به‌تحقیق حسن حسن زاده آملی، چاپ هفتم، قم: بوستان کتاب. 1399.
مجلسی، محمدباقر. حق الیقین. چاپ اول، قم: موسسه انتشاراتی امام عصر (عج). 1386.
مطهری، مرتضی. شرح مبسوط منظومه. چاپ اول، تهران: انتشارات حکمت، 1404.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 58، شماره 1 - شماره پیاپی 116
بهارو تابستان1405
شهریور 1405
صفحه 177-198

  • تاریخ دریافت 07 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 13 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 28 آبان 1404