جستارهایی در فلسفه و کلام

جستارهایی در فلسفه و کلام

فضیلت‌گرایی فیلسوفان مسلمان در سیاست مدُن؛ مبنایی سیاسی-حقوقی برای الزامات قانونی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی نیشابور
2 دانشگاه حکیم سبزواری
3 دکترای از باقر العلوم
چکیده
امروزه در برخی از نظریات هنجاری، بنیان‏های فکری در فلسفه اخلاق، به‌عنوان مبنایی برای طرح نظریه سیاسی - حقوقی به شمار می‏روند. این نظریات در ساحت حقوق، تأمین‌کننده مشروعیت و اعتبار قواعد حقوق موضوعه هستند. اما هنوز پژوهشی مستقل برای استخراج مفاهیم و مبانی اولیه نظریه هنجاری اخلاقی - حقوقی - سیاسی در نظریات فضیلت از دیدگاه فیلسوفان اسلامی صورت نگرفته است. مقصود از این مقاله طرح نظریه هنجاری «فضیلت‌گرایی حقوقی»به‌عنوان مبنای مشروعیت تصرفات و مداخلات حقوقی در جامعه است. نظریه هنجاری فضیلت مطابق مفروضات اساسی این پژوهش از «فضیلت‏گرایی اخلاقی» شروع شده و با واسطه‏گری مفاهیم «فضیلت‏گرایی سیاسی» به تعیین اصول کلی فضیلت‌گرایی حقوقی به انجام خواهد رسید. منبع اصلی پژوهش نیز فضیلت‌گرایی اخلاقی مبتنی بر تفکرات و مبانی فیلسوفان اسلامی همچون فارابی، ابن سینا و ملاصدرا است؛ روش پژوهش حاضر نیز روش تحلیلی و سیر استنتاج از قواعد عقلی است. از دیدگاه این پژوهش معرفت‏های اساسی فضیلت‌گرایی در بعد انسان‌شناختی و ارزش‌شناختی؛ مانند سعادت، تعالی و فضیلت باواسطه مفاهیم سیاسی مانند مدینه فاضله، سعادت مدنی و گسترش فضائل و رذائل و همچنین مستقیماً ظرفیت تنظیم و تدوین قواعد بنیادین حقوقی بر اساس مفاهیمی مانند گسترش خیرات، ازاله شرور و محافظت از نفوس و اموال را دارا هستند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابن سینا. الإلهیات من کتاب الشفاء. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1376.
ابن مسکویه. الحکمة الخالدة. تهران: دانشگاه تهران، 1358.
ابن‏سینا. فی العهد (الرسائل فی الحکمة و الطبیعیات). مصر: دار العرب، 1326.
اترک. حسین. «سودگرایی اخلاقی». فصلنامه نقد و نظر. ش. 37-38 (1384)، 265-300.
اترک. حسین. «فضیلت‏گرایی ابن سینا». پژوهشنامه اخلاق. ش.24 (1393)، 25-44.
اترک. حسین. «نظریه اخلاقی ملاصدرا». آیینه معرفت. ش.39 (1393)، 28 - 58.
افلاطونی، حسین. «نقد فیلیپا فوت بر عقلانیت عملی کانت». حکمت معاصر، ش.4 (1395)، 1-24.
بهارنژاد، زکریا. «فضیلت از دیدگاه فارابی». آیینه معرفت، ش.3 (1392)، 117-146.
پارسانیا. حکمت حکومت. قم: نی، 1376.
حبیبی. «بررسی و مقایسة فضیلت‌گرایی ابن مسکویه و مایکل اسلوت». حکمت معاصر، ش.1 (1396): 55-72.
حقیقت، صادق. حقوق بشر در اسلام. قم: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1387.
حکمت‏نیا، محمود. حقوق زنان. قم: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1386.
حکمت‏نیا، محمود. فلسفه نظام حقوق زن. قم: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1397.
خواجه نصیرالدین طوسی. اخلاق ناصری. تهران: انتشارات خوارزمی، 1356.
خواص، امیر و دیگران. فلسفه اخلاق. قم: دفتر نشر معارف، ۱۳۸۵.
داوری اردکانی، رضا. فارابی. تهران: طرح نو، 1374.
رضانژاد، حسین. مشاهد الألوهیة. قم: آیت اشراق، 1387.
شیرازی، صدرالدین. الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، قم: مکتبة المصطفوی، 1368 ه.ش.
شیرازی، صدرالدین. الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1360.
شیرازی، صدرالدین. المبدأ و المعاد. تهران: انجمن فلسفه ایران، 1354.
شیرازی، صدرالدین. المظاهر الإلهیة فی أسرار العلوم الکمالیة. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1378.
شیرازی، صدرالدین. تفسیر القرآن الکریم. قم: نشر بیدار، 1366.
شیرازی، صدرالدین. تفسیر القرآن الکریم، قم: نشر بیدار، 1366.
شیرازی، صدرالدین. شرح أصول الکافی، تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی. موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1360.
فارابی. آراء اهل مدینه الفاضله. بیروت: دار و مکتبه الهلال، 1995.
فارابی. الجمع بین رأیی الحکیمین. تهران: مکتبة الزهراء، 1405.
فارابی. تحصیل السعادة (الأعمال الفلسفیة). بیروت: دار المناهل، 1413.
فارابی. فصول منتزعة. تهران: مکتبة الزهراء، 1364.
ملاصدرا. الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1360.
Foot, P . "Virtues and Vices."  Moral Philosophy. University of California Press, 1978.
MacIntyre, A. After Virtue: A Study in Moral Theory. Notre Dame: University of Notre Dame Press, 2007.
Solum, L. B . "Theory, The Aretaic Turn in Constitutional". Brooklyn Law Review, Vol. 70, 2004.
Solum, L. B. "Virtue Jurisprudence A Virtue–Centred Theory of Judging". Metaphilosophy. (2003): 178-213.
Twining, William. General Jurisprudence: Understanding Law from a Global PerspectiveCambridge University Press, 2009.
West, R . Normative Jurisprudence.  Cambridge University Press, 2011.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 58، شماره 1 - شماره پیاپی 116
بهارو تابستان1405
شهریور 1405
صفحه 229-252

  • تاریخ دریافت 04 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 27 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 21 آبان 1404