بررسی نظریات فضیلت‌گرایی فیلسوفان مسلمان به عنوان مبنایی سیاسی ـ حقوقی برای الزامات قانونیبررسی نظریات فضیلت‌گرایی فیلسوفان مسلمان به عنوان مبنایی سیاسی ـ حقوقی برای الزامات قانونی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مصطفی مومنی ¹

فاطمه رجایی ²

علی جلینی ³

¹ دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی نیشابور

² دانشگاه حکیم سبزواری

³ دکترای از باقر العلوم

10.22067/epk.2025.92780.1429

چکیده

امروزه در برخی از نظریات هنجاری، بنیان‏های فکری در فلسفه اخلاق، به‌عنوان مبنایی برای طرح نظریه سیاسی - حقوقی به شمار می‏روند. این نظریات در ساحت حقوق، تأمین‌کننده مشروعیت و اعتبار قواعد حقوق موضوعه هستند. اما هنوز پژوهشی مستقل برای استخراج مفاهیم و مبانی اولیه نظریه هنجاری اخلاقی - حقوقی - سیاسی در نظریات فضیلت از دیدگاه فیلسوفان اسلامی صورت نگرفته است. مقصود از این مقاله طرح نظریه هنجاری «فضیلت‌گرایی حقوقی» به‌عنوان مبنای مشروعیت تصرفات و مداخلات حقوقی در جامعه است. نظریه هنجاری فضیلت مطابق مفروضات اساسی این پژوهش از «فضیلت‏گرایی اخلاقی» شروع شده و با واسطه‏گری مفاهیم «فضیلت‏گرایی سیاسی» به تعیین اصول کلی فضیلت‌گرایی حقوقی به انجام خواهد رسید. منبع اصلی پژوهش نیز فضیلت‌گرایی اخلاقی مبتنی بر تفکرات و مبانی فیلسوفان اسلامی همچون فارابی، ابن‌سینا و ملاصدرا است؛ روش پژوهش حاضر نیز روش تحلیلی و سیر استنتاج از قواعد عقلی است. از دیدگاه این پژوهش معرفت‏های اساسی فضیلت‌گرایی در بعد انسان‌شناختی و ارزش شناختی؛ مانند سعادت، تعالی و فضیلت باواسطه مفاهیم سیاسی مانند مدینه فاضله، سعادت مدنی و گسترش فضائل و رذائل و همچنین مستقیماً ظرفیت تنظیم و تدوین قواعد بنیادین حقوقی بر اساس مفاهیمی مانند گسترش خیرات، ازاله شرور و محافظت از نفوس و اموال را دارا هستند.

کلیدواژه‌ها

نظریه قانون فضیلت محور

اخلاق فضیلت محور

فضیلت

نظریه‌های قانون

الزامات قانونی

تعالی

موضوعات

• فلسفه و کلام اسلامی

---