قاعده تفکیک حقایق از اعتباریات و کاربرد آن در تفسیر آیات معاد براساس المیزان

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

محمدرضا نقیه ¹

مصطفی شریفیان ²

¹ گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم پزشکی، دانشگا ه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران.

² فلسفه و کلام اسلامی، الهیات و معارف اهل بیت ع، دانشگاه اصفهان، ایران

10.22067/epk.2025.90794.1387

چکیده

هرچند علامه‌طباطبایی در کتاب اصول فلسفه رئالیسم با رویکردی معرفت‌شناختی به اعتباریات پرداخته است ولی در آثار دیگر خود، وجه وجودشناختی و انسان‌شناختی اعتباریات را هم مطرح نموده و وجود را به اعتباری و حقیقی تقسیم کرده است. تفصیل این رویکرد در المیزان مشاهده می‌شود که وجوه حقیقی و اعتباری موضوعات از یکدیگر تفکیک و آنگاه تبیین شده است. ره‌آورد این تلاش به‌دست‌دادن قاعده‌ای روش‌شناختی است که در این جستار از آن با عنوان «قاعده تفکیک‌حقایق از اعتباریات» یاد شده‌ است. جستارحاضر درصدد کشف موارد کاربرد و همچنین تبیین نحوه کاربرد این قاعده در تفسیر آیات معاد بر اساس المیزان است. تبیین وجوه حقیقی و اعتباری اعمال انسان، توصیف زبان قرآن در بیان حقایق اخروی، تشریح نحوه وجود حیات آخرت و ابعاد آن، زوال نسبت‌ها و روابط دنیوی در عوالم اخروی، تبیین حقیقت شفاعت و نیز بیان وجه فردیّت انسان‌ها در عالم پسین، بخشی از دست‌آوردهای کاربرد این قاعده در المیزان است.

کلیدواژه‌ها

المیزان

تفسیر فلسفی

کاربرد قواعد فلسفی

قاعده تفکیک ‌حقایق از اعتباریات

آیات معاد

موضوعات

• فلسفه و کلام اسلامی

---

Authors retain the copyright and full publishing rights. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

مراجع

قرآن مجید. ترجمۀ محمدمهدی فولادوند. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1377.

جوادی‌آملی، عبدالله. تحریر رساله الولایه شمس‌‌الوحی تبریزی. قم: اسراء، 1393.

دانایی‌فرد، حسن؛ سوزنچی، حسین و مرتضی جوانعلی آذر. «مقدمه‌ای بر فهم نظریه اعتباریات در بستر ریشه‌های نظری و ادوار حیات علمی علامه طباطبایی». فصل‌نامه علمی پژوهشی قبسات. سال 20 (تابستان 1394): 113-140.

طباطبایی، محمدحسین.  اصول فلسفه رئالیسم. قم: بوستان کتاب، 1387.

طباطبایی، محمدحسین. انسان از آغاز تا انجام. ترجمه و تعلیقات صادق لاریجانی. قم: بوستان کتاب، 1387.

طباطبایی، محمدحسین.  المیزان فی تفسیر القرآن. قم: ذوی‌القربی، 1430ق.

طباطبایی، محمدحسین. تفسیر المیزان. ترجمۀ موسوی‌همدانی. قم: دفتر انتشارت اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1374.

طباطبایی، محمدحسین. مجموعه رسائل. قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1388.

فتحی، عبدالله و محمد فنائی‌اشکوری. «تحلیل هستی‌شناختی واقعیت‌های اعتباری». فصلنامه علمی‌پژوهشی حکمت اسلامی. سال 5. ش 4 (زمستان 1397): 79-101.

مصباح‌یزدی، محمد‌تقی. آموزش فلسفه. تهران: چاپ و نشر بین‌الملل سازمان تبلیغات اسلامی، 1387.

مطهری، مرتضی. مجموعه آثار. تهران: صدرا، 1383.