تأثیر اراده در تعیّن کیستی انسان

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

علی مؤیدی

گروه فلسفه، دپارتمان فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران

10.22067/epk.2025.94265.1454

چکیده

این مقاله به بررسی مفهوم و حقیقت کیستی می‌پردازد. قلمروِ کیستی قلمروی است که در آن انسان را به‌مثابه یک فرد می­نگریم و نه یک نوع. به تعبیری، کیستی انسان به وجوه امتیازی اشاره دارد که ذیل یک نوع، فرد را از افراد دیگر جدا می­کند. ما با روشن ساختن معنای لغوی و اصطلاحی «کیستی» و بررسی روش دست‌یابی به آن از طریق شهود و تحلیل عقلی، نشان خواهیم داد که «کیستی» مجموعه‌ای از «من»، «اوصاف»، «افعال» و «نسبتی» است که این اوصاف و افعال با «من» دارند. در ادامه، به بررسی تقدم و تاخر «وصف» و «فعل» در ساحت کیستی می­پردازیم و نشان می‌دهیم که هر دو می‌توانند بر یکدیگر مقدم باشند. همچنین، به مفهوم و حقیقت «اراده»، به‌عنوان یکی از امور بنیادیِ وجود انسان، بازمی­گردیم و تأثیر آن را در تعیّن «کیستی» بررسی می‌کنیم. در پایان، به این نتیجه می­رسیم که اراده از سه طریق بر تعیّن کیستی انسان تأثیرگذار است: 1) اراده خود یکی از اوصاف انسان است که با «من» او نسبت دارد و تعیّن­بخش کیستی اوست. 2) اراده منجر به فعل می‌شود و فعل با «من» نسبتی دارد که سازنده کیستی است. 3) افعال ناشی از اراده، اوصافی در انسان پدید می‌آورند که با «من» او نسبت دارند و در نتیجه، در تعیّن کیستی نقش دارند.

کلیدواژه‌ها

کیستی

خودشناسی

اراده

انسان

وصف

فعل

موضوعات

• فلسفه و کلام اسلامی

---

مراجع

ابن سینا، حسین بن عبدالله. کتاب الحدود (رسائل ابن سینا)، بی‌جا: بیدار، بی‌تا.

جرجانی، علی بن محمّد.  التعریفات. تهران: ناصرخسرو، 1370.

جوادی آملی، عبدالله. تفسیر انسان به انسان. قم: مرکز نشر اسراء، 1385.

حسن­زاده، حسن.  دروس معرفت نفس. بی­جا: بی‌نا، 1385.

خویی، ابوالقاسم. دراسات فی علم الأصول. قم: بی‌نا، 1419ق.

دهخدا، علی­اکبر. لغت­نامه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1373.

سهروردی، یحیی بن حبش. الواح عمادى در مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی. موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1372.

سهروردی، یحیی بن حبش. حکمة الإشراق در مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی. موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1372.

شیرازی‌، قطب­الدین. ‌حکمة الإشراق (تعلیقه ملاصدرا). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1392.

صدر، سید محمدباقر. موسوعة الإمام الشهید السید محمدباقر الصدر قدس سره / فلسفتنا. قم: پژوهشگاه علمی تخصصی شهید صدر، 1434.

صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. خلق الاعمال. در مجموعه رسائل فلسفی صدر المتألهین. تهران: حکمت، 1375.

صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. قم: مکتبة المصطفوی، 1368.

طباطبایی، محمدحسین. اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: صدرا، بی­تا.

فیومى، احمد بن محمد. المصباح المنیر. بی­جا: بی‌نا، بی­تا.

کندی، یعقوب بن اسحاق. رسالة فى حدود الأشیاء و رسومها. در رسائل الکندی الفلسفیة. مصر: دار الفکر العربی، 1978م.