نقد و بررسی آرای محقق خفری در مسأله قدرت الهی و لوازم فلسفی آن

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

محمدرضا فرهمندکیا ¹

علی محمد ساجدی ²

¹ دانشجوی دکتری رشته فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه شیراز

² دانشیار گروه فلسفه دانشگاه شیراز

10.22067/epk.2024.90580.1382

چکیده

 مسئله قدرت الهی ازجمله مسائل مهم الهیات است که معرکه آراء متفکران است. محقق خفری در اثر مهم خود که حاشیه بر شرح تجرید است تلاش دارد متکلمین و فلاسفه را در این مبحث هم نظر نشان دهد و معنای دیگری برای ایجاب ذکر می‌کند تا از طریق آن قدرت الهی را اثبات کند. ایشان  نظر فلاسفه در مورد ایجاب را به کلی مردود حتی مستوجب تکفیر می‌داند. محقق خفری دو اشکال عمده به شارح تجرید (قوشچی) در بحث قدرت الهی وارد می‌کند. او هم‌چنین در پاسخ به اعتراضات مخالفین نسبت به قدرت الهی پاسخ‌هایی بیان می‌کند که مورد اشکال است. در این پژوهش که با هدف غور و تفحص در آرای محقق خفری ناظر به قدرت الهی ساماندهی می‌شود، با روش تحلیلی- انتقادی به بررسی نظرات ایشان می‌پردازیم.
 یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد کهنظرات محقق خفری با دلایل مختلف ازجمله نحوه صدق قضیه شرطیه، عینیت ذات و صفات، واجب بودن از همه جهات برای واجب‌الوجود بالذات، عدم انفکاک ذاتی معلول از علت، مبادی چهارگانه فعل اختیاری، عدم لفظی بودن نزاع در این مسئله، وصف ماهیت بودن امکان ذاتی و تفسیر صحیح از معنای ایجاب، قابل نقد است.

کلیدواژه‌ها

قدرت الهی

محقق خفری

مبانی فلسفی

مکتب شیراز

نقد و نظر

موضوعات

• فلسفه و کلام اسلامی

---

Authors retain the copyright and full publishing rights. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

مراجع

منابع

اشعری، ابوالحسن. اللمع فی الرد علی أهل الزیغ و البدع. قاهره: المکتبة الأزهریة للتراث، بی‌تا.

ابن سینا، حسین بن عبدالله. التعلیقات. به‌تحقیق عبدالرحمن بدوی. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.

ابن سینا، حسین بن عبدالله. الهیات من کتاب الشفاء. به‌تحقیق حسن حسن زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1376ش.

 ایجی، عضد الدین. شرح المواقف. شارح علی بن محمد جرجانی. قم: ناشر الشریف الرضی، بی‌تا.

بهمنیار، ابن مرزبان. التحصیل. به‌تصحیح مرتضی مطهری. تهران: ناشر دانشگاه تهران، 1375ش.

تفتازانی، سعد الدین. شرح المقاصد. به‌تحقیق عبدالرحمن عمیره. قم: ناشر الشریف الرضی، 1412ق.

حسن زاده آملی، حسن. تعلیقات بر شرح منظومه. تهران: نشر ناب، 1369ش.

حلی، حسن بن یوسف. کشف المراد. قم: موسسة الامام الصادق علیه السلام، 1382ش.

خفری، محمد بن احمد. تعلیقه بر الهیات شرح تجرید قوشچی. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب، 1382ش.

سبزواری، ملا هادی. رسائل حکیم سبزواری. به‌تصحیح جلال الدین آشتیانی. تهران: انتشارات اسوه، 1376ش.

سهروردی، شهاب الدین. مجموعه مصنفات شیخ اشراق. به‌تصحیح هانری کوربن. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1372ش.

شیرازی، قطب الدین. شرح حکمة الاشراق. تعلیقات ملاصدرا. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1392ش.

طباطبایی، سیدمحمدحسین. نهایة الحکمة. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1416ق.

طباطبایی، سیدمحمدحسین. نهایة الحکمة. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی«ره»، 1386ش.

لاهیجی، عبدالرزاق، حاشیه بر حاشیه محقق خفری بر شرح تجرید. نسخه خطی کتابخانه ملی، شماره نسخه 3278.

لاهیجی، عبدالرزاق. شوارق الالهام فی شرح تجرید الکلام. قم: موسسة الامام الصادق علیه السلام، 1425ق.

ملاصدرا، محمدبن ابراهیم. الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. قم: مکتبة المصطفوی، 1368ش.

ملاصدرا، محمدبن ابراهیم. شرح الهدایة الأثیریة. بیروت: موسسة التاریخ العربی، 1422ق.

ملاصدرا، محمدبن ابراهیم. شرح و تعلیقه صدر المتألهین بر الهیات شفا. به‌تصحیح نجف قلی حبیبی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1382.

ملاصدرا، محمدبن ابراهیم. شرح اصول کافی. به‌تصحیح محمد خواجوی. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1366.

ملاصدرا، محمدبن ابراهیم. مفاتیح الغیب. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363.

ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. ترجمه و تفسیر الشواهد الربوبیة. تهران: انتشارات سروش، 1383.

 ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. المبدأ و المعاد. بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.

ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار، 1366.

میرداماد، محمدباقر بن محمد. القبسات. به‌تصحیح مهدی محقق. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1374.

میرداماد، محمدباقر بن محمد. مصنفات میرداماد. به‌تحقیق عبدالله نورانی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1381.