جستارهایی در فلسفه و کلام

جستارهایی در فلسفه و کلام

پایه‌های فلسفی نظریۀ فطرت

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان
چکیده
یکی از مباحث مهم در حوزه دین‌شناسی، مسئلۀ فطرت است. بر اساس این آموزه، حقیقت انسان، دارای ساختار آفرینش خاصّی است و از آغاز خلقت خویش، از میل و شعوری خاص نسبت به حقایق نظری و اخلاقی برخوردار است و بر پایه همین زمینۀ اولیه، در معرض تعلیم و تربیت قرار می­گیرد. پرسش این است که آیا این نظریه را می­توان با استناد به برخی مبانی فلسفی، اثبات و موجّه نمود یا نه؟ پاسخ اجمالی این مقاله با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی به این پرسش دشوار به این صورت است که به نظر می­رسد با استفاده از برخی قواعد و مباحث فلسفی، مثلِ مسبوقیّتِ هر حادث زمانی و تعلّم به استعداد و زمینه قبلی، و تشکیک وجود، و نفخه الهی انگاشتن نفس انسان می­توان نظریه فطرت را اثبات و موجّه نمود. طبق این مبانی، هویّت انسان دارای زمینه قبلی مناسب برای مواجهه و پذیرش حقایق دینی است و آن زمینه، طبق تشکیک وجود، از شوق و شعور متناسب با مرتبه وجودی خود بهره­مند است و به‌عنوان نفخه الهی از رنگ و محتوای خاصی برخوردار است. بنابراین انسان با آن زمینه و ساختار، در معرض تعلیم و تربیت قرار گرفته و مورد خطاب انبیای الهی قرار می‌گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Authors retain the copyright and full publishing rights. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

قرآن کریم.
نهج‌البلاغة.
ابن‌سینا. «السعادة و ذکر الحجج علی جوهریة النفس». در رسائل. قم: انتشارات بیدار، بی‌تا.
ابن‌سینا. «العشق». در رسائل. قم: انتشارات بیدار، بی‌تا.
ابن‌سینا. «عیون الحکمة». در رسائل. قم: انتشارات بیدار، بی‌تا.
ابن‌سینا. الاضحویة فی المعاد. به‌تحقیق حسن عاصی. تهران: انتشارات شمس تبریزی، 1382.
ابن‌سینا. الإلهیات. تهران: انتشارات ناصر خسرو،1363.
ابن‌سینا. التعلیقات. به‌تحقیق عبدالرحمن بدوی. قم: سازمان تبلیغات اسلامی، 1404ق.
ابن‌سینا. النجاة. تهران: انتشارات مرتضوی، 1364.
ابن‌سینا. النفس من کتاب الشفاء. به‌تحقیق حسن حسن زاده آملی. قم: بوستان کتاب، 1385.
ارسطو. منطق. حقّقه و قدّم له عبدالرحمن بدوی. بیروت: وکالة المطبوعات کویت و دارالقلم، 1980م.
افلاطون. جمهور. ترجمه فؤاد روحانی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1374.
ایمانپور، منصور. «تحلیل قاعده مسبوقیت هر حادث زمانی به قوه و فعل». خردنامه صدرا، ش. 1 (1392): 97-110.
بورمان، کارل. افلاطون. ترجمۀ محمد حسن لطفی. تهران: انتشارات طرح نو، 1389.
تیلور، آلفرد ادوارد. ارسطو، ترجمۀ حسن فتحی. تهران: انتشارات حکمت، 1392.
سبزواری، ملاهادی. تعلیقات بر ألاسفار. الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، قم: منشورات مصطفوی، 1368.
سهروردی، شهاب‌الدین. حکمة الإشراق. در: مجموعه مصنّفات. به‌تصحیح هانری کربن. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1371.
طباطبایی، سید محمد حسین. اصول فلسفه و روش رئالیسم. با مقدمه مرتضی مطهری، تهران: انتشارات صدرا، 1367.
طباطبائی، سید محمد حسین. المیزان فی تفسیرالقرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1372.
طباطبائی، سید محمد حسین. تعلیقات بر ألاسفار. الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، قم: منشورات مصطفوی، 1368.
مر، گستون. افلاطون. ترجمۀ فاطمه خوانساری. تهران. مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، 1383.
مطهری، مرتضی. فطرت. تهران: انتشارات صدرا، 1372.
ملاصدرا. الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. قم: منشورات مصطفوی، 1368.
ملاصدرا. الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. به‌تصحیح و تعلیق سیدجلال­الدین آشتیانی، قم: بوستان کتاب، 1382.
ملاصدرا. المبدأ و المعاد. به‌تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1380.
ملاصدرا. تعلیقات بر شرح حکمة الإشراق. تهران: انتشارات حکمت،1391.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 57، شماره 2 - شماره پیاپی 115
پاییز و زمستان1404
بهمن 1404
صفحه 59-74

  • تاریخ دریافت 17 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 11 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 11 مهر 1403