جستارهایی در فلسفه و کلام

جستارهایی در فلسفه و کلام

سه «علیت» بر مبنای سه سیر فلسفی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تبریز
چکیده
به نظر می­آید مهم­ترین مبحثی که متناسب با سه سیر فلسفه­ی صدرایی دچار تحول شده است مبحث علیت است که ابعاد و فروعِ بسیاری دارد و در زمینه­های مختلف با تحول­های یاد شده همراهی می­کند؛ ما در این مقاله پنج موضوعِ مقدماتی مبحث علیت را بر مبنای سه سیر فلسفی مورد بررسی قرار می­دهیم؛ به عنوان مثال در موضوعِ مفاد علیت، متناسب با نگاهِ غیرِ وجودی و ماهیت­محور، سه نحو بیانِ «هر موجودی، هر حادثی و هر ممکنی (به امکان ماهوی)» نیاز به علت دارد» قابلِ طرح است؛ حال آن­که بر مبنای سیر دوم مفاد اصل علیت به نحو «هر ممکنی (به امکان فقری) محتاج به علت است» مطرح است و متناسب با سیر سوم «هر شأنی وابسته به ذی­شأن است» قابل بیان می­باشد؛ در باقی موضوعات نیز چنین تناسب­هایی وجود دارد که در مقاله­ی حاضر به آن پرداخته­ایم. 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Authors retain the copyright and full publishing rights. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

ابن سینا، حسین بن عبد الله، (1381)، الإشارات و التنبیهات، قم: ب‍وس‍ت‍ان‌ ک‍ت‍اب‌ ق‍م‌ (مرکز النشر التابع لم‍ک‍ت‍ب‌ الإع‍لام‌ الإس‍لامی‌‌).
الهی قمشه‌ای، مهدی، (1363)، حکمت الهی عام و خاص، تهران: اسلامی.
الهی قمشه‌ای، مهدی، حکمت الهی عام و خاص، صفحه: ۵۵، اسلامی، تهران - ایران، 1363 ه.ش.
بابایی, علی, موسوی, سید مختار. (1401). سه مرتبه حرکت بر مبنای سه سیر فلسفی ملاصدرا: حرکت طبیعی، حرکت جوهری، تجدد امثال. مجله پژوهش های فلسفی (دانشگاه تبریز), 16(38), 119-153.  
بابایی, علی. (1399). حق تعالی تنها جوهر هستی سیر تحول جوهر و عرض بر مبنای سه مرتبه‌ی سیر فلسفی ملاصدرا. فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, 20(75), 1-20
بابایی، علی، موسوی سید مختار، (1400)، «مسئله «زمان» در سه مرتبه سیر فلسفی صدرالمتألهین»، معرفت فلسفی، سال نوزدهم، شماره اول، پیاپی 73، ص 49ـ64
بیاضی، احمد بن حسن. (1368)، محقق یوسف عبدالرزاق. إشارات المرام من عبارات الإمام، قاهره: شرکة مکتبة و مطبعة مصطفی البابی الحلبی و اولاده.
جوادی آملی، عبدالله، (1382)، رحیق مختوم، ج8، قم: نشرِ اسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1386)، رحیق مختوم، ج7، قم: نشرِ اسراء.
حسن زاده آملی، حسن، (1387)، شرح فارسی الأسفار الأربعة (حسن‌زاده)، قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
حلی، حسن بن یوسف/ طوسی، نصیرالدین، محمد بن محمد، (1413)، کشف المراد فی شرح تجرید الإعتقاد، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی.
سبزواری، هادی بن مهدی، (1369)، شرح المنظومة (تعلیقات حسن زاده)، ج2، تهران: نشر ناب.
سعادت مصطفوی, سیدحسن, بهشتی نژاد, سیدمیثم, علی زاده, بیوک. (1392). بازسازی سیرِ سه مرحله ای مبحث علیّت در حکمت متعالیه. دوفصلنامه علمی حکمت صدرایی, 2(1), 19-30.
سهروردی، یحیی بن حبش، (1372)، المشارع و المطارحات (مجموعه مصنفات شیخ اشراق)، ج1، تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی. موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه).
شمس، حسین، (1386)، قم – ایران: ب‍وس‍ت‍ان‌ ک‍ت‍اب‌ ق‍م‌ (مرکز النشر التابع لم‍ک‍ت‍ب‌ الإع‍لام‌ الإس‍لامی‌‌).
طباطبایی، محمد حسین، (بی‌تا)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج4، تهران: صدرا.
عبودیت، عبدالرسول، (1388)، در آمدی به نظام حکمت صدرایی، ج1، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
عبودیت، عبدالرسول، (1399)، حکمت صدرایی به روایت علامه طباطبایی: مبحث علت و معلول: احکام عام، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
عشاقی اصفهانی، حسین، (1382)، وعایة الحکمة فی شرح نهایة الحکمة، قم: المرکز العالمی للدراسات الاسلامیة.
مصباح، محمد تقی، (1366)، آموزش فلسفه، ج2، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی. معاونت فرهنگی.
مصباح، محمد تقی، (1386)، شرح الهیات شفاء (شفا)، ج1، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مصلح، جواد، (1385)، إیضاح المقاصد فی حل معضلات کتاب الشواهد، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
مطهری، مرتضی، (1376)، اصول فلسفه و روش رئالیسم (جلد سوم) (مجموعه آثار استاد شهید مطهری)، جلد: ۶، تهران: صدرا، تهران.
مظفر، محمد حسن. ( 1422)، دلائل الصدق لنهج الحق، قم: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، (1360)، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، (1366)، تفسیر القرآن الکریم، قم: بیدار.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، (1368)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، قم: مکتبة المصطفوی.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، (1380)، ترجمه مبدا و معاد (صدرالمتالهین )، قم: دانشگاه قم، انتشارات اشراق.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، (1382)، شرح و تعلیقه صدر المتالهین بر الهیات شفا (ملاصدرا)، ج1، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران - ایران، 1382 ه.ش.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، (1382)، شرح و تعلیقه صدر المتالهین بر الهیات شفا (ملاصدرا)، ج2، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، مصلح، جواد (1383)، ترجمه و تفسیر الشواهد الربوبیة، تهران: انتشارات سروش.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، نوری، علی بن جمشید (حاشیه)، (1363)، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
میر داماد، محمد باقر بن محمد، (1381)، مصنفات میر داماد، ج2، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران – ایران.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 55، شماره 2 - شماره پیاپی 111
پائیز و زمستان 1402
اسفند 1402
صفحه 69-88

  • تاریخ دریافت 20 اسفند 1401
  • تاریخ بازنگری 16 فروردین 1402
  • تاریخ پذیرش 28 خرداد 1402