جستارهایی در فلسفه و کلام

جستارهایی در فلسفه و کلام

بررسی تطبیقی اشتراکات خدا در عرفان اسلامی و نورالأنوار در حکمة‌ الإشراق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه الهیات: رشته علوم قران و حدیث، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران
چکیده
مقایسۀ شهودات و اندیشه‌های عرفای مسلمان و شیخ اشراق در باب وجود خدا و نورالأنوار و استخراج وجوه افتراق و اشتراک آن‌ها یکی از زمینه‌های مهم ترویج اندیشه‌های آنان و نیز زمینه‌سازی برای استفادۀ بهینه از آثار آن‌ها است؛ لذا، در این مقاله سعی شده است به اثبات مراتب احدیت و واحدیت در ذات نورالأنوار و اثبات اصالت وجود در حکمة‌ الإشراق سهروردی به روش تحلیلی و توصیفی پرداخته شود. در این مقاله دو مسئله پیش روست: اول اینکه آیا مراتب شهودیِ احدیت و واحدیت خدا علاوه بر خدای عارفان در وجود نورالأنوار سهروردی نیز، هرچند همانند عرفاء به مراتب واحدیت و احدیت اشاره نکرده است، مشاهده می‌شود؟ مسئلۀ دیگر اینکه آیا با توجه به دیدگاه اصالت وجودی سهروردی، وجود خدای عارفان با وجود خدای اشراق عین هم هستند و با توجه به دیدگاه اصالت ماهوی‌اش متقابل‌اند؟ نتیجه اینکه سهروردی در لابه‌لای کتب خویش به‌صورت نامحسوس، به احدیت و واحدیت مورد تأکید عرفاء اشاره کرده است و وجود خدا را با وجود نورالأنوار یکی می‌داند نه با ماهیت آن‌ها.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Authors retain the copyright and full publishing rights. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

ابراهیمی دینانی، غلامحسین. شعاع اندیشه و شهود در فلسفۀ سهروردی. چ5، تهران: حکمت، 1379.
ابن‌عربی، محی‌الدین اکبر. فصوص الحکم. تصحیح و ترجمه: خواجوی محمد. تهران: مولا، 1386.
آشتیانی، سیدجلال‌الدین. شرح مقدمۀ قیصری بر فصوص الحکم. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه،1370.
 اکبری، رضا. «دیدگاه سهروردی در نفی تحقق عینی وجود و کاربست آن در قاعدۀ «الحق ماهیته إنیته»»، متافیزیک 3، ش. 11 و 12 (پاییز و زمستان 1390): 33-48.
امین، نصرت‏بیگم. تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن. چ1، بی‌جا، بی‌نا، بی‌‌تا.
خمینی، روح الله. توحید از دیدگاه امام خمینی(س). مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1392.
رحیمیان، سعید. «اسماء الهی در جهان نگری عرفانی امام خمینی» در امام خمینی و اندیشه‌های اخلاقی ـ عرفانی (مقالات عرفانی). چ1، قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی. چاپخانۀ دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم، 1383.
سبزواری، ملاهادی. شرح منظومه. تصحیح و تعلیق: حسن حسن‌زاده آملی. تهران: نشر ناب، 1379.
سهروردی، یحیی بن حبش. مجموعه مصنفات (شامل الواح عمادی و بستان القلوب). تصحیح و مقدمه: سیدحسین نصر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1380.
سهروردی، یحیی بن حبش. مجموعه مصنفات (شامل الواح عمادی و بستان القلوب). تصحیح و مقدمه: سیدحسین نصر. تهران: انستیتوی مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1993م.
سهروردی، یحیی بن حبش. مجموعه مصنفات (شامل کتاب حکمة الاشراق، رساله فی اعتقاد الحکما و قصه الغربه الغربیه). تصحیح: هانری کربن. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی،1380.
شهرزوری، شمس‌الدین محمد. شرح حکمة ‌الإشراق. تصحیح و تحقیق: حسین ضیائی تربتی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1380.
صدرالدین قونیوی، محمد بن اسحاق. رسالة النصوص. تصحیح و تعلیق: حامد ناجی‌اصفهانی. قم: آیت اشراق، 1390.
ضیائی، حسین. معرفت و اشراق در اندیشۀ سهروردی. ترجمه: سیما نوربخش. تهران: نشر و پژوهش فرزان روز، 1384.
علم مهرجردی، نسرین و محمدکاظم شاکر. «رابطۀ خدا با انسان. تمثل. تجسد یا تجلی؟». انسان‌پژوهی، ش 28 (پاییز و زمستان 1391): 5-30.
قطب‌الدین شیرازی، محمود بن مسعود. شرح حکمة الإشراق. به اهتمام: مهدی محقق مهدی و عبدالله نورایی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1383.
قیصری، داود بن محمود. شرح فصوص الحکم. تحقیق: سیدجلال‌الدین آشتیانى. چ1، تهران: شرکت اتنشارات علمى وفرهنگى، 1375.
قیصری، داود بن محمود. شرح القیصری علی فصوص الحکم. قم: بیدار، 1363.
کاشانى، عبدالرزاق. لطائف الأعلام فى إشارات أهل الإلهام. چ1، قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة، 1426ق.
مجلسی، محمدباقر. بحار الأنوار لدرر الاخبار الائمه. تهران: دار الکتب الاسلامیة. 1315ق.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (الأسفار). بیروت: دار التراث العربی، 1981.
منصوری لاریجانی، اسماعیل. سیری در اندیشۀ عرفانی امام خمینی. تهران: نشر آیه. 1377.
نسفی، عزیزالدین. مقصد اعلی. تهران: نشر گنجینه، بی‌تا.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 55، شماره 1 - شماره پیاپی 110
بهارو تابستان1402
شهریور 1402
صفحه 221-235

  • تاریخ دریافت 25 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 27 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 28 خرداد 1402