جُستاری در بارۀ چیستی کمال از منظر ابن‌سینا و نسبت آن با خیر، فضیلت و سعادت

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

زکریا بهارنژاد

دانشیار دانشکده الهیات وادیان شهید بهشتی، گروه حکمت وکلام اسلامی

10.22067/epk.2023.80078.1194

چکیده

ابن‌سینا بر این باور است که حکمت الهی اقتضا می‌کند هر موجودی به کمال مطلوب و شایستۀ خود نائل گردد و هر حالتی از حالات انسان نیز اقتضای کمالی دارد که آن‌ها را به‌سوی غایت و هدفی سوق دهد و آن را همانند صفت تفکر و تعقل از لوازم ذاتی وجود انسان و مقوم ذات او و هدف مشترک همۀ علوم می‌داند و می‌گوید که مفهوم کمال در مقایسه با مفاهیم خیر و سعادت، مطلوب بالذات است. ابن‌سینا چیستی کمال را با روش‌های مختلفی بیان کرده است: 1. در ضمن تعریف نفس ناطقه به بیان چیستی کمال پرداخته است. 2. در تعریف فلسفه نیز از مفهوم کمال استفاده کرده است و بر این باور است که جویندۀ فلسفه باید برای نیل به کمال، فلسفه بیاموزد. 3. تبیین مفاهیم خیر، سعادت و لذت را بر تعریف مفهوم کمال مبتنی کرده است. در بررسی چیستی کمال و نسبتی که با مفاهیم خیر، لذت، سعادت دارد، معلوم می‌شود که تحقق خیر و سعادت بر وجود و تحصیل کمال است و می‌توان گفت که کمال به‌نوعی تقدم ذاتی و رتبی بر آن‌ها دارد. روش نویسنده در این پژوهش، روش جمع‌آوری اطلاعات و به‌نوعی پدیدارشناسی مبتنی بر متن به‌همراه روش توصیفی ـ تحلیلی است.

کلیدواژه‌ها

ابن‌سینا

کمال

خیر

سعادت

نفس

عقل

موضوعات

• فلسفه و کلام اسلامی

---

Authors retain the copyright and full publishing rights. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

مراجع

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. التعلیقات. تهران: مرکز النشر – مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.

 ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. الشفاء (الإلهیات). ج1، قم: ذوی القربی، 1430ق.

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. الشفاء (الطبیعیات). ج5، قم: ذوی القربی، 1430ق.

 ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. الشفاء (المنطق ـ المدخل). ج7، قم: ذوی القربی، 1430ق.

 ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. الشفاء (المنطق ـ القیاس). ج8، قم: ذوی القربی، 1430ق.

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. الشفاء (المنطق ـ البرهان). ج9، قم: ذوی القربی، 1430ق.

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. المباحثات. قم: بیدار، 1992م.

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. المبدأ و المعاد. تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل شعبۀ تهران، 1363.

تهانوى، محمد على بن علی. کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم. ج2، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون، 1996م.

شیرازی، صدرالدین محمد. الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الأربعة (الاسفار). ج4، لبنان: دار احیاء التراث العربی، 1981م.

رازی، فخرالدین. شرح عیون الحکمة. تهران: مؤسسة الصادق للطباعة والنشر، 13730ش/ 1415ق.

غزالی، ابوحامد. مجموعة رسائل الإمام الغزالی. بیروت: دارالفکر، 2003م/1424ق.

طوسی، خواجه نصیرالدین. شرح الإشارات والتنبیهات. تهران: دفتر نشر کتاب، 1403ق.

مصباح یزدی، محمد تقی. شرح الهیات شفاء. قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1395.