جستارهایی در فلسفه و کلام

جستارهایی در فلسفه و کلام

طبقات اجتماعی در نظرگاه خواجه نصیرالدین طوسی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
چکیده
خواجه نصیرالدین طوسی از جمله بزرگ‌ترین اندیشمندان قرون میانه است که در زمینه علم و ادب جایگاه رفیعی داشته و از شهرت جهانی برخوردار است. نصیرالدین طوسی تنها به علم و اندیشه اکتفا نمی کرد و در سیاست عملی نیز دخیل بود. دو دهه آخر حیات خواجه نصیر در دستگاه ایلخانان، دوران فعالیت علمی و عملی خواجه بود و در مهار رفتار مغو‌‌ل‌ها و احیای فرهنگی ایران نقش مؤثری داشت. شخصیت متساهل و مدارای اعتقادی خواجه که زمینه های فعالیت او را با اندیشمندان سایر اقوام و ملل هموار می‌کرد نیز در موفقیت و ارتقای موقعیت او سهم زیادی داشت. خواجه نصیر دانشمندی جامع الاطراف بود و در زمینه دانش‌های مختلف، از جمله حکمت نظری و عملی خبرگی تام داشت. نصیرالدین طوسی در حکمت عملی، وجوه مختلف ساختار حیات اجتماعی را بررسی کرده و در ذیل حکمت مدنی به طبقات اجتماعی و جایگاه آن‌ها در اجتماع پرداخته است. در میان فلاسفه و اندیشمندان مسلمان دوران میانه، خواجه نصیرالدین طوسی کامل ترین دیدگاه را نسبت به مقوله عدل داشته و با در نظر داشتن وجوه نظری و عملیِ مفهوم عدل، به طبقات اجتماعی و جایگاه آن‌ها در دوران میانه پرداخته است. به ظن نگارنده جایگاه عدل در اندیشه‌های ایرانشهری و مهم‌تر از آن تأکید مبانی اسلامی و به ویژه تشیع بر این مقوله موجب نگاه خاص خواجه نصیر به طبقات اجتماعی و جایگاه آن‌ها در جامعه (از منظر حکمت عملی) شده است. این مقاله پس از مختصر نگاهی به جامعه و حکومت در عصر خواجه نصیر، به جایگاه و کارکرد فرهنگی او پرداخته و سپس ساخت طبقاتی را در نظرگاه وی بررسی می‌کند.

کلیدواژه‌ها

- مدرسی زنجانی، محمد؛ «نصیحت‌نامه خواجه نصیر به آباقا»، در: سرگذشت و عقاید فلسفی خواجه نصیر طوسی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1335.
- ابراهیمی دینانی، غلامحسین؛ نصیرالدین طوسی فیلسوف گفتگو، تهران: نشر کتاب هرمس، 1386.
- ابن اخوه، محمد بن احمد قرشی؛ معالم القربة فی احکام الحسبة، ترجمه جعفر شعار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360.
- ابن طباطبا، محمد بن علی (ابن طقطقی)؛ تاریخ فخری، ترجمه محمد وحید گلپایگانی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360.
- ابن فوطی، کمال الدین ابی الفضل عبد الرزاق؛ الحوادث الجامعة والتجارب النافعة فی المائة الثامنة، بیروت: دارالفکر الحدیث، 1987 م.
- ارسطو؛ اخلاق نیکوماخوس، ترجمه محمد حسن لطفی تبریزی، تهران: انتشارات طرح نو، 1378.
- براون، ادوارد؛ تاریخ ادبیات ایران، از فردوسی تا سعدی، نیمه دوم، ترجمه فتح‌الله مجتبایی، تهران: انتشارات مروارید، 1373.
- تاریخ شاهی قراختائیان، به اهتمام و تصحیح محمد ابراهیم باستانی پاریزی، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، 2535 ش.
- جعفری، محمد تقی؛ تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی جلال الدین محمد بلخی، تهران: انتشارات اسلامی، 1373.
- جواد، مصطفی؛ «اهتمام نصیرالدین به احیاء الثقافه الاسلامیه ایام المغول»، در: یادنامه خواجه نصیرالدین طوسی، تهران: دانشگاه تهران، 1336.
- رشید الدین فضل‌الله همدانی؛ جامع التواریخ، به کوشش بهمن کریمی، تهران: انتشارات اقبال، 1362.
- زاکانی، عبید؛ منتخب الطائف، برلین: چاپخانه کاویانی، 1343.
- صاییلی، آیدین؛ «خواجه نصیر و رصدخانه مراغه»، در: یادنامه خواجه نصیرالدین طوسی، تهران: دانشگاه تهران، 1336.
- صبحی مهتدی، «شرح حال و زندگی خواجه نصیر»، در: یادنامه خواجه نصیرالدین طوسی، تهران: دانشگاه تهران، 1336.
- صفا، ذبیح‌الله؛ «تحریرات خواجه نصیر الدین طوسی»، در: یادنامه خواجه نصیرالدین طوسی، تهران: دانشگاه تهران، 1336.
- طوسی، خواجه نصیر الدین؛ اخلاق ناصری، تصحیح و تنقیح مجتبی مینوی - علیرضا حیدری، تهران: انتشارات خوارزمی، 1364.
- مدرس زنجانی محمد؛ سرگذشت و عقاید فلسفی نصیر الدین طوسی (بانضمام بعضی از رسائل و - مکاتبات وی)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1335.
- مطهری، مرتضی؛ بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی، تهران: انتشارات حکمت، 1403.
- مولوی، جلال الدین محمد؛ مثنوی، مقدمه و تحلیل و تعلیق محمد استعلامی، تهران: انتشارات سخن، 1379.
- نعمه، عبدالله؛ فلاسفه شیعه، ترجمه سید جعفر غصبان، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1367.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 42، شماره 2 - شماره پیاپی 85
پاییزو زمستان1389
بهمن 1389
صفحه 92-116

  • تاریخ دریافت 09 بهمن 1390