جستارهایی در فلسفه و کلام

جستارهایی در فلسفه و کلام

بازخوانی مفهوم انسان کامل بر اساس واکاوی وجوه عدالت در مراتب وجودی او در حکمت صدرایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیارگروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 استادیارگروه الهیات (فلسفه)، دانشکده علوم انسانی و تربیت بدنی دانشگاه گنبد کاووس، گنبدکاووس، ایران
چکیده
انسان برای نیل به کمال نیازمند شناخت انسان کامل و الگوی کمال‌یافتۀ نوع خود است. در مکاتب عرفانی و فلسفی که دغدغه شناخت انسان را دارند، ویژگی‌های گوناگونی برای انسان کامل بیان شده است تا از رهگذر این اوصاف، حقیقت او آشکار شود. در این نوشتار برآنیم تا با بررسی منابع کتابخانه‌ای و روش تفسیر متن و استدلال و تحلیل فلسفی، دیدگاه حکمت متعالیه را-که خود را عرفان مدلل می‌داند- در این خصوص مورد کاوش قرار دهیم. در این کاوش، از مفهوم «عدالت» بهره می‌گیریم چرا که عدالت، مفهومی عام، شناخته‌شده و جامع است و در اندیشه صدرایی، به مثابه حقیقتی مشکک، مراتب و اقسام گوناگونی دارد. به این منظور، در این پژوهش وجوهی از عدالت همچون عدالت طبیعی، عدالت اخلاقی و فقهی، عدالت ظهوری و عدالت شهودی در حکمت صدرایی احصاء شده است که می‌تواند تصویر نوی از عدالت در انسان کامل را به تصویر کشد و از این طریق، در بازخوانی حقیقت انسان کامل و شناخت دقیق‌تر آن راهگشا باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Authors retain the copyright and full publishing rights. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

منابع
ابن‌ترکه، صائن الدین علی. تمهید القواعد. به‌تصحیح و تقدیم و تعلیق سیدجلال الدین آشتیانی، با حواشی محمدرضا قمشه‌ای و میرزا محمود قمی. قم: بوستان کتاب، 1391.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. النجاة. به‌تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه. تهران: دانشگاه تهران، 1379.
ابن‌عربی، محیی‌الدین. الفتوحات المکیة. بیروت: دارالصادر، بی‌تا.
ابن‌عربی، محیی‌الدین. انشاءالدوائر. به‌تحقیق مهدی محمد ناصرالدین. لیدن: مطبعة بریل، 1336.
ابن‌عربی، محیی‌الدین. مجموعة الرسائل ابن‌عربی. رسالةالانوار. بیروت: دار احیاءالتراث‌العربی، 1367.
امامی‌جمعه، سیدمهدی و مهدی گنجور. «عدالت پژوهی در حکمت متعالیه (بررسی جایگاه، ابعاد و لوازم وجود شناختی عدالت از منظر ملاصدرا)»، پژوهش‌های هستی شناختی، 2(4) (1392): 65-91.
توسلی، حسین(1375). مبانی نظری عدالت اجتماعی. تهران: بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی، 1375.
جوادی آملی، عبدالله. حماسه و عرفان. به‌تحقیق محمد صفایی، قم: اسراء، 1384.
جوادی آملی، عبدالله. دین‌شناسی. به‌تحقیق محمدرضا مصطفی‌پور. قم: اسراء، 1387.
جوادی آملی، عبدالله. زن در آینه جلال و جمال. به‌تحقیق محمود لطیفی. قم: اسراء، 1388.
جوادی آملی، عبدالله. سرچشمه اندیشه. به‌تحقیق عباس رحیمیان، بی‌جا: بی‌نا، 1386.
جوادی آملی، عبدالله. صورت و سیرت انسان در قرآن. به‌تصحیح غلامعلی امین الدین، قم: اسراء، 1389.
جوادی آملی، عبدالله. عین‌نضاخ(تحریر تمهیدالقواعد). به‌تحقیق حمید پارسانیا. قم: اسراء، 1387.
جوادی آملی، عبدالله. قرآن حکیم از منظر امام رضا(ع). قم، اسراء، 1389.
جیلی، عبدالکریم. الاسفار عن رساله الأنوار فیما یتجلی لأهل الذکر من الأنوار. به‌تحقیق و تصحیح عاصم ابراهیم الکیالی. بیروت: دارالکتب العلمیه، 1426.
حسن‌زاده آملی، حسن. شرح دروس معرفت نفس. شارح داود صمدی آملی. قم: آل‌علی(ع)، 1381.
حسن‌زاده آملی، حسن. هزار و یک کلمه. قم: بوستان کتاب، 1381.
حسن‌زاده آملی، حسن. هزار و یک نکته. تهران: رجاء، 1365.
خمینی، روح‌الله. شرح حدیث جنود عقل و جهل. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1382.
سبحانی، جعفر. المحاضرات فی الإلهیات. قم: مؤسسۀ امام صادق(ع)، 1428.
سمیح، دغیم. موسوعة مصطلحات الامام فخرالدین الرازى. بیروت: مکتبة لبنان الناشرون، 2001.
سهروردی، یحیی بن حبش.حکمة الإشراق. شارح قطب‌الدین رازی. تعلیقه‌نویس ملاصدرا، تصحیح نجف‌قلی حبیبی و حسین ضیایی. تهران: بنیاد حکمت صدرا، 1392.
صفار، محمد بن حسن‏. بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّى الله علیهم‏. تحقیق محسن بن عباسعلى‏ کوچه باغى، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، 1404.
فرغانی، سعید الدین. منتهی المدارک فی شرح تائیه ابن فارض. به‌تصحیح عاصم ابراهیم الکیالی. بیروت: دارالکتب العلمیه، 1428.
قونوی، صدرالدین. شرح الأربعین حدیثاً. به‌تصحیح حسن کامل ییلماز، قم: بیدار، 1372.
قیصری، داود. شرح القیصری علی تائیۀ ابن‌الفارض الکبری. به‌تصحیح احمدفرید المزیدی، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1425.
قیصری، داود. شرح فصوص الحکم. به‌تصحیح سیدجلال الدین آشتیانی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375.
کاشانی، عبدالرزاق. مجموعه رسائل و مصنفات کاشانی. به‌تصحیح و تحقیق مجید هادی زاده، تهران: میراث مکتوب، 1380.
کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق‏. الکافی. تهران: دارالکتب‌الاسلامیة، 1407.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. اسرار الآیات. به‌تحقیق محمد خواجوی. منامه: مکتبة فخر رازی، 1428.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. الحاشیة علی إلهیات­ الشفاء. قم: انتشارات بیدار، بی‌تا.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. الحکمة المتعالیة فی‌الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1981.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. الرسائل. قم، مکتبة المصطفوی، بی‌تا.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیه. به‌تصحیح و تقدیم: سید جلال الدین آشتیانی، قم: بوستان کتاب، 1388.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. المبدا و المعاد. تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران، 1354.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. المظاهر الالهیة. به‌تحقیق آشتیانی، قم، بوستان کتاب، 1387.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. ایقاظ‌النائمین. به‌تصحیح و تقدیم محسن مؤیدی. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی و انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران، 1361.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. تفسیر القرآن الکریم. تحقیق محمد خواجوی، قم: بیدار، 1366.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. شرح أصول الکافی. به‌تصحیح محمد خواجوی، محشی علی بن جمشید نوری، تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی و موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی(پژوهشگاه)، 1383، 1366.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. شرح الهدایة الأثیریة. به‌تصحیح محمدمصطفی فولادکار. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، 1422.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. مجموعه الرسائل‌التسعة. تهران: بی‌نا، 1302.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. مجموعه رسائل فلسفی صدر المتألهین. به‌تصحیح حامد ناجی اصفهانی. تهران: حکمت، 1375.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. مفاتیح­الغیب. مقدمه و تصحیح از محمد خواجوی، تهران: مؤسسۀ تحقیقات فرهنگی، 1363.
منادی، محمدمهدی و رسول باقریان. «اعتدال مزاج در انسان کامل از منظر عرفان اسلامی»، حکمت عرفانی، 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 57، شماره 2 - شماره پیاپی 115
پاییز و زمستان1404
بهمن 1404
صفحه 35-56

  • تاریخ دریافت 15 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 08 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 25 اسفند 1403