جستارهایی در فلسفه و کلام

جستارهایی در فلسفه و کلام

تحلیل معنای زندگی و رابطه آن با رستگاری از نگاه علامه جعفری

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 گروه معارف دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی
2 استاد دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی
3 هیات علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
این مقاله به تحلیل معنای زندگی و رابطه آن با رستگاری از دیدگاه علامه محمدتقی جعفری، یکی از برجسته‌ترین فیلسوفان و متفکران اسلامی می‌پردازد. هدف پژوهش، تبیین و بررسی ارتباط عمیق میان این دو مفهوم بنیادی در اندیشه اوست که زندگی را فراتر از حیات مادی و در راستای کمال و سعادت ابدی تعریف می‌کند. روش‌شناسی این مطالعه، تحلیلی بوده و مبتنی بر بررسی آثار مکتوب و آرای فلسفی است که در آن‌ها به مفاهیمی چون هدفمندی زندگی، اختیار انسان و پیوند آن با رستگاری پرداخته شده است. یافته‌های کلیدی پژوهش نشان می‌دهد، معنای زندگی در حرکت آگاهانه انسان به‌سوی تکامل و قرب الهی نهفته است و رستگاری به‌عنوان مقصد نهایی این مسیر، نتیجه انتخاب‌های آزادانه و مسئولانه انسان در هماهنگی با فطرت الهی است. همچنین، تأکید بر عقلانیت و خودآگاهی به‌عنوان ابزارهای دستیابی به این هدف، از ویژگی‌های بارز دیدگاه اوست. در نهایت، نتیجه‌گیری اصلی مقاله این است که در اندیشه علامه، معنای زندگی و رستگاری دو مفهوم جدایی‌ناپذیرند که در یک فرایند دوسویه قرار دارند؛ به‌گونه‌ای که جست‌وجوی معنا، انسان را به رستگاری رهنمون می‌شود و رستگاری، غایت و تحقق معنای حقیقی زندگی است. این دیدگاه، انسان را به تأمل در هویت وجودی و مسئولیت‌هایش دعوت می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Authors retain the copyright and full publishing rights. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

قرآن.
نهج البلاغه.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. الشفاء (الإلهیات). تهران: نشر دانشگاهی، 1375.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. النجاة. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1375.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. رسائل، رساله فی السعاده. قم: انتشارات بیدار، بی‌تا.
ارسطو. اخلاق نیکوماخوس. ترجمۀ محمدحسن لطفی. تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۸۹.
 افلاطون. جمهوری. ترجمۀ فواد روحانی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۷.
امید و همکاران. فرهنگ اصطلاحات تخصصی استاد محمدتقی جعفری، تبریز: انتشارات یاس نبی، 1389.
آکویناس، توماس. جامع الهیات. ترجمۀ عبدالرحیم گواهی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۵.
آکویناس، توماس. گزیده‌هایی از الهیات مسیحی (سومای الهیات). ترجمۀ محمدحسین ناصری، تهران: مؤسسه فرهنگی حکمت و فلسفه ایران، 1392.
آگوستین قدیس، سن. شهر خدا. ترجمۀ عبدالمجید نائینی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۹۰.
آگوستین، سن. اعترافات. ترجمۀ حسین الهی قمشه‌ای، تهران: نشر قطره، 1371.
آگوستین، سنت. شهر خدا. ترجمۀ حسین توفیقی. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۹۰.
بهمنیار بن المرزبان. التحصیل. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1375.
جعفری، محمدتقی. انسان در افق قرآن. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، 1375.
جعفری، محمدتقی. انسان‌شناسی و اخلاق. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، 1395.
جعفری، محمدتقی. ایدهآل زندگی و زندگی ایده‌آل. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، 1379؛ تهران: موسسه نشر آثار جعفری، 1385.
جعفری، محمدتقی. آفرینش و انسان. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، ۱۳۸۸.
جعفری، محمدتقی. بررسی افکار دیوید هیوم و برتراند راسل. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، 1392.
جعفری، محمدتقی. ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه. تهران: نشر فرهنگ اسلامی، ج2، ۱۳۷۸؛ ج4، 1358؛ ج10، 1368؛ ج11، 1361.
جعفری، محمدتقی. تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، 1360؛ تهران: انتشارات اسلامی، 1360.
جعفری، محمدتقی. تکاپوی اندیشه‌ها. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، 1392.
 جعفری، محمدتقی. جبر و اختیار (مجموعه آثار 8). تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى، 1394-1395؛ 1377.
جعفری، محمدتقی. حیات معقول. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، 1379؛ 1380؛ 1389، 1394.
جعفری، محمدتقی. خلوت انس. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، 1394.
جعفری، محمدتقی. در محضر حکیم. تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى، 1394.
جعفری، محمدتقی. زیبایی و هنر از دیدگاه اسلام. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۴.
جعفری، محمدتقی. شناخت انسان در تصعید حیات تکاملی. تهران: امیر کبیر، ۱۳۶۲.
جعفری، محمدتقی. شناخت انسان در هستی. قم: نشر معارف، 1380.
جعفری، محمدتقی. عرفان اسلامی (مجموعه آثار1). تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1391.
جعفری، محمدتقی. علل و عوامل جذابیت سخنان مولوی. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، 1389.
جعفری، محمدتقی. فطرت و عقل در زندگی انسانی. قم: نشر معارف، 1375.
جعفری، محمدتقی. فلسفه و هدف زندگی. تهران: انتشارات قدیانی، ۱۳۶۶؛ تهران: کتابخانه صدر، ۱۳۷۷؛ تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، 1379.
جعفری، محمدتقی. قرآن، نماد حیات معقول. تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى، 1384.
جعفری، محمدتقی. معرفت شناسى. تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى، 1393.
جعفری، محمدتقی. معنای زندگی. تهران: انتشارات اسلامی، ۱۳۶۶.
خدری، غلامحسین. «بررسی و تحلیل معناداری زندگی از دیدگاه علامه جعفری مبتنی بر انسان‌شناسی دینی». حکمت معاصر، ش4 (زمستان  1393): 67-86.
رضازاده، حسن و محمدرضا رحمانی‌اصل. «مقایسه معنای زندگی از دیدگاه علامه جعفری و فریدریش نیچه». انسان پژوهی دینی، ش30 (1392): 115-134.
سارتر، ژان-پل. اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر. ترجمۀ مصطفی رحیمی. تهران: انتشارات نیلوفر، ۱۳۸۷.
سارتر، ژان-پل. هستی و نیستی. ترجمۀ عنایت‌الله شکیباپور. تهران: انتشارات نیلوفر، ۱۳۸۵.
سالک، زهره. بررسی مقایسه‌ای نقش ایمان بر معنای زندگی از نظر علامه جعفری و شهید مطهری. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بیرجند، 1402.
سلیمانی امیری، عسگری. «خدا و معنای زندگی». نقد و نظر 99-95، 1382.
صانعی دره‌بیدی، اصغر. درآمدی بر فلسفه اخلاق کانت. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1388.
صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بی‌جا: مکتبة المصطفوی، 1368.
صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. المبدأ و المعاد. به‌تصحیح سید جلال الدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران، 1354.
صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. مفاتیح الغیب. مقدمه و تصحیح محمد خواجوی. تهران: موسسه تحقیقات فرهنگی، 1363.
طوسی، خواجه نصیر الدین. اخلاق ناصری. تهران: خوارزمی، 1364.
عبدالله‌پور، فاطمه و مهران رضایی. «تحلیل ساختارمند معنای زندگی بر محور عشق مبتنی بر آرای علامه جعفری». پژوهشنامه فلسفه دین، ش 40 (مهر 1401): 109-132.
فارابی، محمد بن محمد. التنبیه علی سبیل السعاده، رسالتان فلسفیتان، حققه وقدم له وعلق علیه جعفرآل یاسین. تهران: حکمت، ۱۴۱۲ق.
فارابی، محمد بن محمد. آراء اهل المدینة الفاضلة، بیروت: المطبعة الکاثولیکیه، 1980م؛ تهران: انتشارات حکمت، 1361.
فلین، توماس. اگزیستانسیالیسم، درآمدی بسیار کوتاه. ترجمۀ خشایار دیهیمی. تهران: انتشارات طرح نو، ۱۳۸۵.
کامو، آلبر. اسطوره سیزیف. ترجمۀ محمود سلطانیه. تهران: انتشارات جامی، ۱۳۹۰.
کریمی، عبدالقاسم. «راهکارهای عینیت‌بخشیدن به معنای زندگی از دیدگاه دکتر فرانکل و علامه جعفری». فلصنامه علمی اندیشه نوین دینی، ش 71: (1401): 139-158.
لاندوا، ایدو. یافتن معنا در دنیایی ناقص. ترجمۀ حسین فرخی و مارال لاریجانی. مشهد: ترانه، 1399.
متس، تدئوس. «معنای زندگی». ترجمۀ هدایت علوی تبار. در جستجوی خرد و آزادی: ارج‌نامه دکتر عزت الله فولادوند. تهران: مینوی خرد، 1396.
مداحی، جواد؛ شرفی جم، محمدرضا  و خسرو باقری نوع‌پرست. «بررسی معنای زندگی بر اساس دیدگاه انسان‌شناختی علامه جعفری و اصول تربیتی ناظر بر آن». فصلنامه علمی علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، ش8 (بهار و تابستان  1396): 35-58.
مصباح یزدی، محمدتقی، اخلاق در قرآن. تحقیق و نگارش محمد حسین اسکندری. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1388.
مطهری، مرتضی. مجموعه آثار. تهران: صدرا، 1370
ملاصدرا، تفسیر سوره واقعه. به‌تصحیح محمدهادی معرفت، در تفسیر قرآن الکریم، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1389.
مهدی‌فر، حسن. حیات معقول از دیدگاه علامه محمدتقی جعفری (با تاکید بر تفسیر نهج البلاغه). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، 1381.
نرم‌افزار مجموعه آثار علامه محمدتقی جعفری. مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور).  نسخه ۱. ۱۳۸۹.
نیگل، توماس. «پوچی زندگی». ترجمۀ اعظم پویا. نقد و نظر، شماره ۲۹–۳۰، ۱۳۸۲.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 57، شماره 2 - شماره پیاپی 115
پاییز و زمستان1404
بهمن 1404
صفحه 209-235

  • تاریخ دریافت 30 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 20 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 21 تیر 1404