جستارهایی در فلسفه و کلام

جستارهایی در فلسفه و کلام

بررسی تطبیقی نظریه فضیلت از دیدگاه فلوطین و ملاصدرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه شاهد
2 دانشیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه شاهد
چکیده
بحث از فضیلت یکی از مهم‌ترین مباحث در حوزه فلسفه اخلاق است. هر چند ریشه بحث فضیلت را باید در فلسفه سقراط جستجو کرد، اما این افلاطون است که برای اولین‌بار این بحث را به‌صورت مکتوب در رساله‌های خویش مطرح می‌کند. پس از او ارسطو نیز نظریه حد وسط اخلاقی را ارائه نموده است. فلوطین و ملاصدرا به‌عنوان دو فیلسوف بزرگ الهی در حوزه فلسفه نوافلاطونی و اسلامی، در آثار خویش به این بحث پرداخته­اند. هدف مقاله حاضر بررسی و مقایسه دیدگاه این دو فیلسوف برجسته در مورد فضیلت است که برای این منظور از روش تحلیلی- تطبیقی استفاده شده است. نتایج مقاله حاضر به طور خلاصه عبارت‌اند از: الف- از نظر هر دو فیلسوف، فضیلت به دو قسم نظری و عملی تقسیم می‌شود که غایت فضیلت نظری شبیه به خدا یا ایده‌ها است و فضایل اصلی در قسمت عملی صرفاً یاری‌رسان انسان در نیل به فضیلت‌های نظری هستند. ب- در نظر ملاصدرا و فلوطین، فضیلت نظری جایگاه برتر و والاتری از فضیلت عملی دارد ولی به کمال رسیدن در هر دو قسم در سعادت انسان ضروری است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ارسطو. اخلاق نیکوماخوس. ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: نشر نو، 1378.
ارسطو. علم الاخلاق الى نیقوماخوس‏. ترجمه بارتلمى سانتهلیر. قاهره: دار صادر، 1343.
افلاطون. دوره آثار افلاطون. ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: انتشارات خوارزمی، 1398.
بهار نژاد، زکریا. «فضیلت از دیدگاه ملاصدرا»، خردنامه صدرا، ش. 74 (1392): 23-42.
پینکافس، ادموند. از مسئله محوری تا فضیلت گرائی. ترجمه سید حمیدرضا حسنی و مهدی علی‌پور، قم: دفتر نشر معارف، 1382.
خراسانی، شرف الدین. از سقراط تا ارسطو. تهران: دانشگاه شهید بهشتی، 1393.
خزاعی، زهرا. اخلاق فضیلت. تهران: انتشارات حکمت، 1389.
فتحعلی خانی، محمد. فلسفه اخلاق. قم: جامعه الصطفی،1377.
فلوطین. اثولوجیا. به‌تصحیح عبدالرحمان بدوی، قم: انتشارات بیدار، 1413.
فلوطین. التاسوعات. ترجمۀ فرید جبر، بیروت: مکتبه ناشرون، 1997.
فلوطین. دوره آثار فلوطین. ترجمة محمدحسن لطفی، تهران: خوارزمی، 1366.
محمدی محمدیه، زهرا؛ مسعودی، جهانگیر؛ آقایی زاده ترابی، احمد.«بررسی تطبیقی پیوند فضیلت، معرفت و خیر در اندیشه افلاطون و ملاصدرا». پژوهش‌های عقلی نوین، ش. 8 (زمستان 1398): 71-92.
مک اینتایر، السدیر. «اخلاق فضیلت مدار». ترجمه حمید شهریاری، مجله نقد و نظر، ش. 13-14 (1377): 286-299.
مک اینتایر، السدیر، تاریخچه فلسفه اخلاق. ترجمه انشالله رحمتی، تهران: انتشارات حکمت، 1376.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. اسرار الآیات. به‌تصحیح محمد خواجوى، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه اسلامی، 1361.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. التعلیقات لصدر المتالهین على الهیات الشفاء. به‌تصحیح محسن بیدار فر، قم: انتشارات بیدار، بی‌تا.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعه. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1981.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. به‌تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهى، 1360.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. المبدا و المعاد. به‌تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران، 1354.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. تفسیر القرآن الکریم. به‌تصحیح محسن بیدار فر، قم: انتشارات بیدار، 1366.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. سه رساله فلسفى. قم: دفتر تبلیغات اسلامى،حوزه علمیه قم، 1387.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. کسر اصنام الجاهلیه. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا ، 1381.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. مجموعة الرسائل التسعه. قم: مکتبه المصطفوی، 1302.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. مجموعه رسائل فلسفى. تهران: انتشارات حکمت، 1420.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. مفاتیح‌الغیب. تهران: انجمن اسلامى حکمت و فلسفه ایران، 1363.
نوظهور، یوسف؛ سیروس، داود. «نسبت فضیلت با سعادت در نظام اخلاقی افلاطون». پژوهش‌های فلسفی تبریز، دوره دوم، ش. 203 (1387): 159-135.
یگر، ورنر. پایدیا. ترجمۀ محمدحسن لطفی، تهران: خوارزمی، 1376.
Gal Ota. Plotinus on Beauty: Beauty as Illuminated Unity in Multiplicity. Leiden, Boston: Brill, 2022.
Gerson, Lloyd .P. Cambridge Companions to Plotinus.  Cambridge: Cambridge University Press, 1999.
Devereux Daniel. The Unity of the Virtues, A Companion to Plato.  Edited by Hugh H. Benson. Blackwell Publishing Ltd, 2006.
Stamatellos, Giannis. Plotinus: Virtue Ethics. The American College of Greece, Greece, 2018.
Smith, Andrew. "The Significance of Practical Ethics for Plotinus" in Traditions of Platonism. London, Cambridge University Press, 2004.
Stamatellos, Giannis. "Virtue and Hexis in Plotinus". The International Journal of the Platonic Tradition, V 9, 2015.
Sachs, J. Aristotle Nicomachean Ethics: Translation, Glossary and Introductory Essay. Focus Publishing, 2002.
Song,  Euree. The ethics of descent in Plotinus. Seoul National University, 2007.
Plotinus. The Enneads. translated by Stephen MacKenna, London,  Medici  Society, 1917.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 58، شماره 1 - شماره پیاپی 116
بهارو تابستان1405
شهریور 1405
صفحه 13-29

  • تاریخ دریافت 15 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 09 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 20 آذر 1403