دانشگاه فردوسی مشهد جستارهایی در فلسفه و کلام 3060-8309 58 1 2026 08 23 A Critical Engagement of the Ijtihad Family of Lucknow with Rival Intellectual Currents: An Analysis of Strategies for Preserving Imāmī Theology in the Thirteenth Century AH مواجهه انتقادی خاندان اجتهاد در لکهنو با جریان‌های رقیب فکری؛ تحلیلی بر راهبردهای صیانت از کلام امامیه در قرن سیزدهم هجری 33 55 48120 10.22067/epk.2026.97601.1516 FA محمدرضا ملانوری عضو هیئت علمی دانشکده شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب Journal Article 2026 01 29 One of the central tasks of theology (kalām) is to systematically defend doctrinal foundations against external questions and objections. In the thirteenth century AH, the city of Lucknow, as one of the major intellectual centers of Shi'ism, became a site of interaction and confrontation with diverse intellectual currents. During this critical period, the Ijtihad family, particularly Sayyid Dildār ʿAlī, adopted an active approach to defending Imāmī teachings against rivals including Hindus, Ḥanafī Sunnis, Salafis, Sufis, Akhbāris, philosophers, and Shaykhis. The present study aims to explain and analyze the theological strategies and measures adopted by the Ijtihad family of Lucknow to confront opposing intellectual currents and to purify religious knowledge on the basis of revealed texts. Employing a descriptive-analytical method and drawing on primary and secondary sources, the study examines Shi'a theologians' positions toward each of the rival currents in Lucknow, as well as the practical forms of their responses. The findings indicate that leading Imāmī scholars of this period adopted a systematic and multifaceted approach to preserving Imāmī theology, including establishing formal scholarly institutions for training specialists, conducting extensive theological research and producing major works in rational theology, and vigorously confronting heterodox currents and purifying Shi'a thought of erroneous doctrines, particularly by distinguishing Qur'anic knowledge from philosophical and mystical interpretations. This approach contributed to the development of the principles of jurisprudence (uṣūl al-fiqh) and ijtihād and to the entrenchment of a rational and text-centered discourse. Through their intensive theological efforts, the Ijtihad family of Lucknow not only defended Shi'a doctrines but also played a pivotal role in reconstructing religious knowledge on the basis of sound theological principles and in rejecting the conflation of Shi'a thought with incompatible elements. These efforts provided a firm foundation for the continuity of Shi'a theological discourse in the Indian subcontinent. یکی از رسالت‌های محوری علم کلام، دفاع نظام‌مند از مبانی اعتقادی در برابر پرسش‌ها و شبهات بیرونی است. در قرن سیزدهم هجری قمری، شهر لکهنو به‌عنوان یکی از مراکز مهم فکری شیعه، صحنه تعامل و تقابل با جریان‌های فکری متنوعی بود. در این برهه حساس، خاندان اجتهاد، به‌ویژه سید دلدار علی، با اتخاذ رویکردی فعال، به دفاع از آموزه‌های امامیه در برابر رقبایی چون هندوها، اهل‌سنت حنفی، سلفیان، صوفیان، اخباریان، فیلسوفان و شیخیان پرداختند. پژوهش حاضر باهدف اصلی تبیین و تحلیل راهبردها و اقدامات کلامی خاندان اجتهاد در لکهنو برای مقابله با جریان‌های فکری معارض و خالص‌سازی معرفت دینی بر اساس نصوص وحیانی انجام شده است. این پژوهش با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و باتکیه‌بر منابع دست‌اول و دوم نگاشته شده است. در این راستا، نحوه موضع‌گیری متکلمان شیعه نسبت به هر یک از جریان‌های رقیب در لکهنو، و قالب‌های عملیاتی این واکنش‌ها مورد سنجش قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عالمان برجسته امامی این عصر، رویکردی نظام‌مند و چندوجهی همچون تأسیس نهاد رسمی علمی برای تربیت نیروی متخصص؛ تحقیق گسترده کلامی و تدوین آثار فاخر در کلام استدلالی؛ و مقابله شدید با جریانات انحرافی و تصفیه اندیشه شیعه از آرای نادرست، به‌ویژه تفکیک شناخت قرآنی از تأویلات فلسفی و عرفانی را برای صیانت از کلام امامیه اتخاذ کردند. این رویکرد منجر به توسعه اصول فقه و اجتهاد و تثبیت گفتمان عقلانی و نص‌محور گردید.خاندان اجتهاد در لکهنو با اقدامات فشرده کلامی، نه‌تنها به دفاع از عقاید شیعه پرداختند، بلکه نقش‌محوری در بازسازی معرفت دینی مبتنی بر اصول مستحکم کلامی و نفی اختلاط با عناصر ناهمخوان فکری ایفا کردند. این تلاش‌ها، اساس محکمی برای تداوم گفتمان کلامی شیعی در شبه‌قاره هند فراهم آورد. https://jphilosophy.um.ac.ir/article_48120_ed6b62d4aff391b3784ab9ece97c3a03.pdf