دانشگاه فردوسی مشهد جستارهایی در فلسفه و کلام 3060-8309 58 1 2026 08 23 From Self-Knowledge to the Unity of Being: An Analysis of the Mystical Wayfaring in Majmūʿat al-ʿIrfāniyyah by Ibrāhīm Ḥaqqī Erzurūmī نظریه سلوک عرفانی در مجموعةالعرفانیة ابراهیم حقی: از خودشناسی تا وحدت وجود 203 225 48055 10.22067/epk.2026.96372.1498 FA علی رستمیانی دانشگاه فردوسی مشهد سیدحسین سیدموسوی دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران محمدجواد عنایتی راد دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article 2025 11 07 This study examines the intellectual system of Ibrāhīm Ḥaqqī Erzurūmī (1703–1780) as presented in his lesser-known mystical work, Majmūʿat al-ʿIrfāniyyah. Its primary aim is to elucidate the course of mystical wayfaring from self-knowledge as its point of departure to the Unity of Being (waḥdat al-wujūd) as its ultimate goal, while highlighting Erzurūmī’s distinctive formulation of this spiritual path. The central question is how this course is structured in Majmūʿat al-ʿIrfāniyyah, what its principal stages and foundations are, and wherein the author's originality lies. The study hypothesizes that the work is not merely a compilation but a coherent instructional system of mystical wayfaring integrating three elements: an anthropology grounded in the doctrine of the microcosm (ʿālam al-ṣaghīr) and the stages of the soul, the practical discipline of the Naqshbandī order, and the Unity of Being as the ultimate contemplative station. Employing a descriptive-analytical method based on the corrected manuscript of the work (No. 15434, Ayatollah Marʿashi Library) and other library sources, the study shows that, inspired by the hadith "Whoever knows himself knows his Lord," Erzurūmī outlines a threefold journey (the journey to God, the journey in God, and the journey from God) founded upon Naqshbandī spiritual discipline, through which the wayfarer traverses the seven stages of the soul and ultimately attains the contemplative realization of the Unity of Being and the station of the Perfect Human. The principal contribution of this study lies in reconstructing and explicating the coherent pedagogical system of mystical wayfaring embedded in this work, which has not previously received scholarly attention این پژوهش به واکاوی منظومه فکری ابراهیم حقی ارزرومی (۱۷۰۳–۱۷۸۰ م) در اثر عرفانی کمترشناخته‌شدۀ او، مجموعةالعرفانیة، می‌پردازد. هدف اصلی، تبیین سیر سلوک عرفانی از «معرفت نفس» به عنوان نقطۀ آغازین تا «وحدت وجود» به عنوان غایت نهایی و نشان‌دادن نوآوری حقی در صورت‌بندی این مسیر است. پرسش محوری آن است که این سیر با چه مراحل، مبانی و ساختار فکری در مجموعةالعرفانیة ترسیم شده و نوآوری مؤلف در این زمینه چیست؟ فرضیۀ پژوهش بر این مبناست که این اثر صرفاً گردآوری‌ای ساده نیست، بلکه نظامی آموزشی و منسجم از سلوک عرفانی است که سه عنصر را تلفیق می‌کند: انسان‌شناسی مبتنی بر نظریۀ «عالم صغیر» و مراتب نفس، سلوک عملی نقشبندی و غایت‌شناسی وحدت وجود به‌مثابۀ یک مقام شهودی. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعۀ کتابخانه‌ای نسخۀ خطی تصحیح‌شدۀ اثر (شمارۀ ۱۵۴۳۴، کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی) و دیگر منابع است. یافته‌ها نشان می‌دهد حقی، با الهام از حدیث «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ»، مسیری سه‌گانه (سیر إلی الله، سیر فی الله، سیر عن الله) مبتنی بر آداب نقشبندی ترسیم کرده که سالک را از مراتب هفت‌گانۀ نفس عبور داده و درنهایت به «شهود وحدت وجود» و تحقق «انسان کامل» رهنمون می‌سازد. نوآوری اصلی این پژوهش در استخراج و تبیین نظام آموزشی منسجم سلوکی از این اثر است که پیش از این مورد توجه قرار نگرفته بود. https://jphilosophy.um.ac.ir/article_48055_afbc32e57e872cc3ecfa37b1bbae5ceb.pdf