دانشگاه فردوسی مشهد جستارهایی در فلسفه و کلام 3060-8309 58 1 2026 08 23 The Limitations of Intuitionist Rationality and the Horizons of Transcendent Happiness: A Critique of Henry Sidgwick's Theory from the Perspective of Ayatollah Javadi Amoli تنگنای عقلانیت شهودگرا و افق‌های سعادت متعالیه: نقد دیدگاه‌ هِنری سیجویک از منظر جوادی آملی 277 294 47821 10.22067/epk.2026.97175.1505 FA عبدالله حسینی اسکندیان دانشجوی دکتری کلام اسلامی، دانشگاه تبریز 0000-0003-2318-022X فرشته ابوالحسنی نیارکی دانشیار دانشگاه مازندران Journal Article 2025 12 25 Human happiness constitutes one of the central concerns of ethical systems. Every ethical theory, in accordance with its underlying principles and worldview, offers a distinctive conception of happiness and the means of attaining it. Henry Sidgwick, by advocating rationality and moral intuition, regards happiness as the ultimate end of ethics and the fundamental criterion for evaluating human actions. Grounded in rational hedonism, he seeks to maximize pleasure for the greatest number of individuals. In contrast, Ayatollah Javadi Amoli, drawing upon revealed teachings and the intellectual heritage of Transcendent Theosophy (al-Ḥikmah al-Mutaʿāliyah), conceives happiness from a broader perspective, identifying it with the ultimate end of human life, namely, proximity to God (qurb ilā Allāh). From his viewpoint, happiness is not confined to worldly pleasure and well-being but also encompasses the spiritual and existential perfection of the human soul. Employing a descriptive-analytical method with a critical approach, this study examines Sidgwick's conception of happiness within his ethical system and offers a critique of it from the perspective of Ayatollah Javadi Amoli. The findings indicate that Sidgwick's reliance solely on reason and moral intuition, while neglecting divine revelation and heavenly guidance, is insufficient for leading human beings to genuine happiness. Since human reason is inherently limited and fallible, it cannot independently comprehend all dimensions of reality. Accordingly, the attainment of true happiness ultimately requires the guidance of revelation and adherence to divine teachings. یکی از مسائل مهم در نظام‌های اخلاقی، مسئله سعادت آدمی است. هر نظام اخلاقی بر مبنای اصول و جهان‌بینی که دارد، تلقی خاصی از سعادت و نحوه نیل بدان دارد. در این بین، سیجویک، با اعتقاد به عقلانیت و شهود اخلاقی، سعادت را به‌عنوان غایت نهایی اخلاق و معیار ارزش‌گذاری اعمال معرفی می‌کند. وی باتکیه‌بر لذت‌گرایی عقلانی، به دنبال حداکثرکردن لذت برای بیشترین تعداد افراد است. اما آیت‌الله جوادی آملی با تأسی از اندیشه وحیانی و میراث حکمت متعالیه، سعادت را در دیدی وسیع‌تر و به‌عنوان غایت نهایی حیات انسانی که همان قرب الهی است در نظر می‌گیرند. از منظر وی، سعادت صرفاً به لذت و خوشی دنیوی محدود نمی‌شود، بلکه شامل تعالی روحی و معنوی انسان نیز می‌گردد. در این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد انتقادی سعی بر این است تا ضمن تبیین و تحلیل جایگاه سعادت در نظام اخلاقی سیجویک به نقد آن از منظر آیت‌الله جوادی آملی پرداخته شود. دیدگاه سیجویک با تکیه صرف بر عقل و شهود، بدون درنظرگرفتن وحی و راهنمایی‌های الهی، نمی‌تواند انسان را به سعادت حقیقی رهنمون سازد. عقل انسان، محدود و خطاپذیر است و نمی‌تواند به‌تنهایی تمامی ابعاد حقیقت را درک کند. بنابراین، برای رسیدن به سعادت حقیقی، نیازمند راهنمایی وحی و تبعیت از دستورات الهی هستیم. https://jphilosophy.um.ac.ir/article_47821_768a02c350549c32585575742d6c29da.pdf