دانشگاه فردوسی مشهد جستارهایی در فلسفه و کلام 3060-8309 58 1 2026 08 23 The Incompatibility of Divine Immutability and Divine Will: A Critique of Theodore Drange’s Argument Based on Islamic Theology and Philosophy ناسازگاری تغییرناپذیری و ارادۀ الهی: نقد استدلال تئودور درینج بر پایۀ کلام و فلسفۀ اسلامی 59 79 47602 10.22067/epk.2025.91655.1405 FA جابر اسفندیارپور فلسفه دین، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران 0009-0007-2306-628X حسن یوسفیان کلام و فلسفه دین، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران Journal Article 2025 01 14 Contemporary atheists often seek to establish their denial of God's existence by arguing that the divine attributes are mutually inconsistent. In some cases, they claim that a single attribute—such as omniscience or omnipotence— is internally contradictory; in others, they argue that two or more divine attributes cannot coherently coexist in a single being and, on this basis, they conclude that a God possessing such attributes cannot exist. Among the alleged incompatibilities is that between divine immutability and divine will. This article analyzes these two attributes, examines the arguments supporting their attribution to God, and seeks to demonstrate their compatibility. Finally, it concludes that the argument based on the alleged incompatibility between divine immutability and divine will fails to establish the atheistic claim. خداناباوران امروزه می‌کوشند با نشان دادن ناسازگاری در صفات خدا، راهی برای اثبات ادعای خود، یعنی انکار وجود خدا، بیابند. آنان گاهی این ناسازگاری را در تک صفاتی مانند علم مطلق و قدرت مطلق جستجو می‌کنند و آن‌ها را صفاتی خود متناقض نشان می‌دهند؛ و گاهی نیز بین دو یا چند صفت، ادعای ناسازگاری می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که جمع این صفات را در یک موجود ناممکن می‌دانند. ازاین‌رو، مدعی می‌شوند خدایی با چنین صفاتی نمی‌تواند وجود داشته باشد. از جمله صفاتی که می‌کوشند ناسازگاری آن‌ها را با یکدیگر نشان دهند، صفات «تغییرناپذیری» و «مُریدبودنِ» خداوند است. در این مقاله، این دو صفت را تحلیل کرده و استدلال‌های دالّ بر اتصاف خداوند به آن‌ها را بیان می‌کنیم و می‌کوشیم تا در حد توان، سازگاری این دو صفت با یکدیگر را نشان دهیم. در پایان نتیجه گرفته می‌شود که «استدلال مبتنی بر ناسازگاری تغییرناپذیری و ارادۀ الهی» توانایی اثبات ادعای خداناباوران را ندارد. https://jphilosophy.um.ac.ir/article_47602_d97568b937a3889648b60261715f4df2.pdf