دانشگاه فردوسی مشهد جستارهایی در فلسفه و کلام 3060-8309 58 1 2026 08 23 Virtue Theory of Muslim Philosophers in Governance: A Political–Legal Foundation for Legal Obligations فضیلت‌گرایی فیلسوفان مسلمان در سیاست مدُن؛ مبنایی سیاسی-حقوقی برای الزامات قانونی 229 252 47514 10.22067/epk.2025.92780.1429 FA مصطفی مومنی دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی نیشابور فاطمه رجایی دانشگاه حکیم سبزواری علی جلینی دکترای از باقر العلوم Journal Article 2025 03 24 In contemporary normative theories, ethical foundations are often employed as the basis for developing political and legal theories. Within the legal sphere, such theories provide the legitimacy and validity of positive law. Nevertheless, no independent study has yet sought to extract the foundational concepts and principles of a normative ethical-political-legal theory from the virtue-based doctrines of Muslim philosophers. This article proposes a normative theory of virtue jurisprudence as the basis for the legitimacy of legal exercises of authority and legal interventions within society. According to the assumptions of this study, this normative theory begins with virtue ethics and, through the mediating concepts of political virtue theory, arrives at the general principles of virtue jurisprudence. The primary sources of the study are the ethical theories of Muslim philosophers, particularly al-Fārābī, Avicenna, and Mullā Ṣadrā. The research employs an analytical method based on inference from rational principles. The findings indicate that the fundamental concepts of virtue ethics in the domains of philosophical anthropology and axiology—such as happiness, human perfection, and virtue—can, through political notions including the virtuous city, civic happiness, and the promotion of virtues and vices, as well as directly through concepts such as the promotion of the common good, the removal of harms, and the protection of life and property, provide a coherent foundation for the formulation of foundational legal principles. امروزه در برخی از نظریات هنجاری، بنیان‏های فکری در فلسفه اخلاق، به‌عنوان مبنایی برای طرح نظریه سیاسی - حقوقی به شمار می‏روند. این نظریات در ساحت حقوق، تأمین‌کننده مشروعیت و اعتبار قواعد حقوق موضوعه هستند. اما هنوز پژوهشی مستقل برای استخراج مفاهیم و مبانی اولیه نظریه هنجاری اخلاقی - حقوقی - سیاسی در نظریات فضیلت از دیدگاه فیلسوفان اسلامی صورت نگرفته است. مقصود از این مقاله طرح نظریه هنجاری «فضیلت‌گرایی حقوقی»به‌عنوان مبنای مشروعیت تصرفات و مداخلات حقوقی در جامعه است. نظریه هنجاری فضیلت مطابق مفروضات اساسی این پژوهش از «فضیلت‏گرایی اخلاقی» شروع شده و با واسطه‏گری مفاهیم «فضیلت‏گرایی سیاسی» به تعیین اصول کلی فضیلت‌گرایی حقوقی به انجام خواهد رسید. منبع اصلی پژوهش نیز فضیلت‌گرایی اخلاقی مبتنی بر تفکرات و مبانی فیلسوفان اسلامی همچون فارابی، ابن سینا و ملاصدرا است؛ روش پژوهش حاضر نیز روش تحلیلی و سیر استنتاج از قواعد عقلی است. از دیدگاه این پژوهش معرفت‏های اساسی فضیلت‌گرایی در بعد انسان‌شناختی و ارزش‌شناختی؛ مانند سعادت، تعالی و فضیلت باواسطه مفاهیم سیاسی مانند مدینه فاضله، سعادت مدنی و گسترش فضائل و رذائل و همچنین مستقیماً ظرفیت تنظیم و تدوین قواعد بنیادین حقوقی بر اساس مفاهیمی مانند گسترش خیرات، ازاله شرور و محافظت از نفوس و اموال را دارا هستند. https://jphilosophy.um.ac.ir/article_47514_11d8270a3399de3133c7096617e6c8ca.pdf